Πέμπτη, 16 Ιουνίου 2011

Η ατομική ευθύνη του καναπέ

Τις τελευταίες ημέρες, ειδικά μέσα στο διαδίκτυο, έχει δημιουργηθεί μία ανούσια πόλωση. Ατύπως, η κοινωνία έχει χωριστεί σε «αγανακτισμένους» και «βολεμένους». Ή, για να χρησιμοποιήσω και τις ακόμα πιο κλισέ φράσεις, σε «αυτούς που κατεβαίνουν στις πλατείες» και «αυτούς που κάθονται στους καναπέδες».

Τη γνωρίζω καλά αυτή τη φρασεολογία. Την έχω χρησιμοποιήσει και εγώ, εμπνευσμένος από ένα μείγμα συναισθηματισμού και αδρεναλίνης που έρεε στο σώμα μου, καθώς «πολεμούσα» στους δρόμους μαζικά και αλληλέγγυα, ενώ έβλεπα τριγύρω μου αδιάφορους ανθρώπους να συνεχίζουν τις δουλειές τους σα να μην τρέχει τίποτα. Μετά έκλεισα τα 23.

Η ψευδαίσθηση ότι μία κοινωνία μπορεί να αλλάξει προς το καλύτερο μέσω μίας μαζικής δράσης, είναι μία έμφυτη παρόρμηση που βρίσκει καταφύγιο στην ισχύ του πλήθους και που ενισχύεται από ιστορικά γεγονότα όπου μεγάλες μάζες ανθρώπων ανέτρεψαν κατεστημένα αιώνων. Η ψευδαίσθηση έγκειται στο γεγονός ότι τέτοιες δράσεις αν και είναι πολύ πιθανό να επιφέρουν αλλαγές, δεν βελτιώνουν απαραίτητα την κοινωνία. Η μαζική δράση δεν βασίζεται στα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ατόμου, αλλά στα ποσοτικά του πλήθους. Και για να κατανοήσουμε τις διαφορές μεταξύ αυτών των δύο, πρέπει να θέσουμε κάποια ερωτήματα.

Ποια είναι καλύτερη κοινωνία; Αυτή που επαφίεται στα «απαλά» λόγια ενός λαοπλάνου ηγέτη; Αυτή που ακολουθεί τους κανόνες όπως τους ορίζει κάποιο κυρίαρχο κίνημα οργής και συναισθηματισμού; Αυτή που αποτελείται από ομοιόμορφες απόψεις; Εν τέλει, αυτή που ακολουθεί στα τυφλά τον «δεκάλογο» μίας δογματικής ιδεολογικής αλήθειας θρησκευτικού χαρακτήρα; Ή μήπως είναι αυτή που αποτελείται από συνειδητοποιημένα και υπεύθυνα άτομα που μπορούν να κρίνουν και να εφαρμόζουν αυτοδικαίως τον εκάστοτε δεκάλογο μέσα σε μία κοινωνική συνοχή αμοιβαίας εμπιστοσύνης και ευνομίας; Θέλουμε να ζούμε βάσει της αυτοφυούς ιδεολογίας ενός οποιουδήποτε κινήματος, ή βάσει της ατομικής ευθύνης που εμπίπτει στις αρχές ισονομίας ολόκληρης της κοινωνίας; Θέλουμε μέσα από μία μαζική δράση να προκύψει ένα Κράτος/εξουσία σε ρόλο πατερούλη, η σε ρόλο ουδέτερου ρυθμιστή όπου τα άτομα της κοινωνίας απολαμβάνουν τις ατομικές τους ελευθερίες σε ένα περιβάλλον ισονομίας και πολυμορφίας;

Οι φράσεις από το «τι κάνει το Κράτος», «όλοι οι πολιτικοί είναι πουλημένοι», «οι τράπεζες μας πίνουν το αίμα» μέχρι και το «ξέρεις ποιος είμαι εγώ ρε», αλλά και ο βολικός μεν, ανυπόστατος δε διαχωρισμός μεταξύ πολιτικών και λαού, είναι κατάλοιπα μιας μακροχρόνιας ιστορικής περιόδου, διάρκειας τουλάχιστον δύο αιώνων, την οποία αξίζει κάποιος να μελετήσει. Το ίδιο και η αίσθηση ότι μία μαζική διαδήλωση εναντίον του Κοινοβουλίου, που στην ουσία συμβολίζει το Κράτος, θα επιφέρει τη βελτίωσή του.

Η Ελλάδα είναι ίσως μία από τις λιγοστές εναπομένουσες Δημοκρατίες της Ευρώπης που έχει προσωποπαγές Κράτος, άρα και οργισμένα πλήθη με προσωποκεντρικά συνθήματα. Και με το ίδιο σκεπτικό, ίσως είναι από τις τελευταίες καπιταλιστικές κοινωνίες που απολαμβάνει τα όποια θετικά του καπιταλισμού, αλλά εστιάζει στα όποια αρνητικά.

Η αλήθεια είναι ότι η ατομική ευθύνη είναι πολύ πιο δύσκολο επίτευγμα από το κρυφτό πίσω από μία συλλογική. Είναι πιο δύσκολο σε κάθε εκλογές (εθνικές ή τοπικές) να κρίνεις με γνώμονα το κοινωνικό συμφέρον και όχι το δικό σου˙ μία κρίση που προκύπτει μετά από ενδελεχή μελέτη των απόψεων και θέσεων όλων των υποψηφίων. Είναι πιο δύσκολο να προσπαθείς να βελτιώνεσαι στη δουλειά σου και να επιμορφώνεσαι συνεχώς από το να βρίζεις το αφεντικό. Είναι πιο εύκολο να καταναλώνεις ό,τι βρεις μπροστά σου πέρα από τις ανάγκες σου ή να ξοδεύεις αλόγιστα και χωρίς να ψάχνεις την καλύτερη αναλογία ποιότητας/τιμής ενός προϊόντος. Είναι πιο δύσκολο να πληρώνεις όλους τους φόρους σου από το να βρίζεις τη φοροδιαφυγή των άλλων. Είναι πιο δύσκολο να μην οδηγείς όπως γουστάρεις, να μην πετάς το σκουπίδι σου όπου βρεις, να καταγγέλλεις την αδικία όπου τη βλέπεις, να συζητάς και να είσαι έτοιμος να αλλάξεις άποψη σεβόμενος ένα αντίθετο επιχείρημα, και φυσικά να κάνεις στην άκρη τις δυσκολίες και να παλεύεις για να γίνεσαι εσύ καλύτερος. Στην τελική είναι πιο δύσκολο να χαμογελάς και να δημιουργείς, από το να γκρινιάζεις και να καταστρέφεις.

Αν ψάχνεις τους λόγους για τη σημερινή κατάντια κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής παρακμής, θα βρεις αρκετούς στην προηγούμενη παράγραφο. Ανάμεσα στην ουτοπία της Αριστεράς που θέλει όλους τους ανθρώπους ίσους, και αυτή της ατομικής ευθύνης που τους θέλει ίσους αλλά και ελεύθερους, επιλέγω τη δεύτερη. Αν μη τι άλλο οι ουτοπίες είναι χρήσιμοι στόχοι για οποιαδήποτε δράση και ιστορικά αυτές απέφεραν τις σημαντικές και θετικές αλλαγές.


13 σχόλια:

  1. Το κείμενο όπως το βλέπω αποτελείται από δύο θεματολογίες. Η πρώτη πιάνει την πρώτη παράγραφο, άντε και την δεύτερη. Η δεύτερη θεματολογία, το υπόλοιπο κείμενο.

    Διερωτάσαι για τον υποτιθέμενο χωρισμό της κοινωνίας σε αγανακτισμένους και βολεμένους.
    Π0ερίεργον -για να ευθυμολογήσω και λίγο, διότι έχω διαπιστώσει ότι οι αγανακτισμένοι είναι βολεμένοι που ξεβολεύονται (κατά μίαν εκδοχή), οπότε προφανώς το θέμα ανοίγει σε αγανακτισμένους, ξεβολεμένους βολεμένους και εσαεί βολεμένους. Φυσικά αν το ψάξουμε κι άλλο θα διαπιστώσουμε ότι υπάρχουν οι δεξιοί αγανακτισμένοι/ξεβολεμένοι βολεμένοι/εσαεί βολεμένοι, οι αριστεροί αγανακτισμένοι/ξεβολεμένοι βολεμένοι/εσαεί βολεμένοι κλπ, κλπ, κλπ. Όλα αυτά προκύπτουν χρησιμοποιώντας τους αφορισμούς των τελευταίων 3 εβδομάδων.

    Η ουσία έγκειται αλλού. Όταν ξεκινάς να σχολιάσεις τον υποτιθέμενο διαχωρισμό, αν μη τι άλλο θα περίμενα να διαβάσω μια ανάλυση για τους ανέργους, για τους ανασφάλιστους, για όσους δουλεύουν μαύρα κλπ, κλπ, κλπ. Και όχι να διαβάσω για πολιτικές αντιλήψεις και κρίσεις της ελληνικής πολιτικής πραγματικότητας και του αντιστοίχου γίγνεσθαι -που απαντούν στο υπόλοιπο κείμενο.

    Απλά, με θλίψη θα προσθέσω ότι η κατακλείδα μου έλυσε πολλές απορίες. Από την πλευρά μου απλώς να σου υπενθυμήσω ότι ανάμεσα στην ουτοπία της αριστεράς και την συλλογική ευθύνη, υπάρχουν πλείστες άλλες εναλλακτικές και ενδεχόμενα.
    Ταύτα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Η έμμεση, αλλά σαφέστατη, "ταύτιση" ή παραλληλισμός των συλλογικώς δρώντων (αν και η εγγύτητα στο κείμενο, επιτρέπει να θεωρήσουμε ότι η "ταύτιση" αυτή αφορά κυρίως τους "αγανακτισμένους") με τους επιπόλαιους ενθουσιασμούς της νιότης, αδικεί πρωτίστως το κείμενο σου, καθόσον παρίσταται ως αφορισμός, και μόνο σε δεύτερη φάση τα υποκείμενα στα οποία αναφέρεσαι.

    Κατά τα λοιπά, νομίζω ότι στο κείμενο σου ξεκινάς με μια αξιολόγηση της συλλογικής δράσης, την οποία, εν συνεχεία, αντιπαραθέτεις με την ατομική ευθύνη, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι η τελευταία είναι πιο σημαντική (τουλάχιστον σε επίπεδο ποιότητας αποτελεσμάτων). Νομίζω όμως ότι με τον τρόπο αυτό, ουσιαστικά συγκρίνεις δύο εντελώς διαφορετικά πράγματα, υπονοώντας (;) ότι το ένα αποκλείει το άλλο, συμπέρασμα το οποίο ουδόλως αβίαστα προκύπτει. Προσωπικά θεωρώ ως ιδανικό σενάριο τη συνύπαρξη των δύο αυτών στοιχείων, τα οποία προφανώς δεν θεωρώ ότι αλληλοαναιρούνται.

    Οφείλω όμως να προσθέσω ότι ανεξάρτητα από τη θέση που λαμβάνει κανείς ως προς το παραπάνω ζήτημα, η τυχόν "πρωτοκαθεδρία" της ατομικής ευθύνης και ο κατ' επέκταση σχεδόν αυτονόητος περιορισμός του ατόμου στην προσωπική του σφαίρα, αντιστρατεύεται ευθέως την κοινωνική φύση του ανθρώπου (τονίζω, προς αποφυγή παρεξηγήσεων, ότι θεωρώ εσφαλμένη και προβληματική την αναγόρευση της ατομικής ευθύνης σε μοναδικό γνώμονα).Σε κάθε περίπτωση, πιστεύω ότι υπάρχουν περιπτώσεις που η ατομική ευθύνη δεν αρκεί για να επιφέρει τις επιθυμητές αλλαγές. Καλώς ή κακώς σε μια διελκυστίνδα διεκδικήσεως, όσο σημαντική είναι η ποιότητα, άλλο τόσο σημαντική είναι και η ποσότητα για να γείρει η ζυγαριά προς τη μια μεριά.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. @ Hades

    Δεν καταλαβαίνω ακριβώς την παραπομπή σου. Ένας άνεργος ή ανασφάλιστος μπορεί κάλλιστα να είναι είτε στους δρόμους, είτε στον καναπέ.

    @ eskarina

    Είναι ελαφρώς λάθος ο συλλογισμός σου. Φυσικά και μπορεί να συνυπάρξει η ατομική με τη συλλογική ευθύνη. Αυτός είναι ο ορισμός της τέλειας κοινωνίας. Αυτό που λέω είναι ότι χωρίς να υπάρχει πρώτα ατομική ευθύνη, δεν μπορεί να υπάρξει συλλογική. Διότι η ατομική ευθύνη απορρέει και από τις υποχρεώσεις προς την υπόλοιπη κοινωνία. Όταν λοιπόν υπάρχει συλλογική ευθύνη χωρίς ατομική, υπάρχει κάτι κλούβιο. Και στην Ελλάδα αυτό το κλούβιο είναι παντού ορατό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Σε αυτό για την ευθύνη είμαι μαζί σου. Ζούμε στη χώρα της ευθυνοφοβίας και πρέπει να ξέρουμε και τη λέξη "υποχρέωση" πριν αρχίσουμε να απαιτούμε (είναι μακρύς ο δρόμος...).

    Κατά τα άλλα παίζεις συνεχώς με ένα υπεραπλουστευτικό δίπολο άσπρου-μαύρου που ρίχνει την αξία του όλου περιεχομένου. Θα συμφωνήσω με τον Hades ότι πετάς τη διαβάθμιση στα σκουπίδια.

    Αν χρειαζόμαστε σαν χώρα και σαν νέα γενιά (στην οποία υποψιάζομαι ότι ανήκεις) να προχωρήσουμε παρακάτω, οφείλουμε να σταματήσουμε τους ντεμοντέ μπακαλίστικους διαχωρισμούς και να ξεφορτωθούμε τις κλούβιες -όπως λες- κατηγοριοποιήσεις που στοιχειώνονται από φαντάσματα του παρελθόντος.

    Για την αλλαγή του "τρόπου διατροφής" δεν φταίνε μόνο οι παλιές συνταγές, αλλά και τα ξεπερασμένα υλικά. Πρέπει να αρθρώσουμε έναν λόγο πάνω σε νέα δεδομένα, όχι να χλαπακιάσουμε τα σκουπίδια που μας σερβίρονται με την αυταρέσκεια κάποιου που -επειδή δεν είναι πια 23- ξέρει να μαγειρεύει περίτεχναμε ληγμένες πρώτες ύλες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. @ buho

    Τρία χρόνια που γράφω τώρα, την "γκρι" ζώνη προσπαθώ να αναδείξω μακριά από ακρότητες. (Σε περίπτωση που δεν το έχεις παρακολουθήσει)

    Το θέμα ατομικής vs συλλογικής ευθύνης αφορά μόνο αυτό και όχι μόνο τους αγανακτισμένους. Μάλλον για να είμαι πιο δίκαιος, περιλαμβάνει ΚΑΙ αυτούς αλλά σε ένα γενικότερο πλαίσιο.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Κοίτα Ελληνακι συμφωνώ, την επανασταση του τη δινει καθε ατομο σε καθημερινη βαση.

    Απο την αλλη υπαρχει κοσμος ανεργος, κοσμος θυμωμένος, κοσμος που ΔΕΝ τα εχει φαει. Αυτοι θα πολλαπλασιαστούν, πολυ σύντομα.

    Λογικό ειναι λοιπον μεσα στη κοινωνία να δημιουργηθούν πολλα καινούργια κινήματα πέραν των αγανακτισμένων που αναζητούν καινούργια πολιτικά πρόσωπα.

    Εκτός και αν πιστεύεις οτι χωρίς πολιτική συμμετοχή και συλλογικότητα καταφέρεις κατι μόνος σου ή οτι ξαφνικά ολοι θα αποκτήσουμε μια γαμάτη βόρειο Ευρωπαϊκή συνείδηση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Όλα τα καλά που αναφέρεις Ελληνακι για την ατομική ευθύνη προϋποθέτουν παιδία . Παιδεία που δεν υπάρχει Ελληνακι. Μάλλον η «ελληνοχριστιανική» παιδεία που διαθέτουμε έχει έντονο το στοιχείο της ατομικής θείας πρόνοιας. Αργότερα σαν πολίτες είτε συνεχίζουμε να πιστεύουμε σε ένα δόγμα – ηγέτη – θεό με ότι αυτό συνεπάγεται, είτε σαν άπιστοι λειτουργούμε «ελεύθερα» χωρίς όμως την παιδία – ωριμότητα που απαιτεί η δημοκρατία.
    Ατομική ευθύνη από παρθενογένεση ή επιβολή δεν υπάρχει

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. <3 :P εξαιρετικός ακόμα μια φορά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Ο συλλογισμός μου είναι ότι ξεκίνησες να μιλάς για τη συλλογική ΔΡΑΣΗ και όχι για τη συλλογική ευθύνη. Και έναντι της συλλογικής ΔΡΑΣΗΣ αντιπαρατάσσεις με σκοπό τη σύγκριση την ατομική ευθύνη. Εξ ου και η παρατήρηση μου ότι συγκρίνεις διαφορετικά πράγματα.

    Η απάντηση σου ρητά και απερίφραστα μιλάει για συλλογική ΕΥΘΥΝΗ vs ατομική ΕΥΘΥΝΗ, αλλά αυτό ΔΕΝ ήταν το θέμα της ανάρτησης σου, όπου μίλαγες για μαζική δράση και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά της.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. ελληνακι
    θα θεσω αλλη μια παραμετρο στην οποια κανεις δεν αναφερθηκε

    Υπαρχουν 2 τροποι αντιδρασης- ο ενας ειναι "δεν συμφωνω και αντιμαχομαι το συστημα ανοικτα" δηλ. βγαινω στους δρομους και τα σπαω αν χρειαστει
    ο αλλος ειναι "δεν συμφωνω και ενεργω θεσμικα" δηλ. με τα εργαλεια που μου παρεχει το συστημα ζητω την αναθεωρηση των λαθων/αδικιων/ατελειων κτλ

    Στην Ελλαδα υπαρχουν 2 συντεχνιες που εχουν το ατιμωρητο:
    οι βουλευτες και οι δικαστες.

    Αν αυτο σου λεει κατι οι "θεσμοι" δεν εχουν θεσμους, δεν εχουν αυτοελεγχο.
    Κανεις πχ δεν μπορει να ελεγξει ενα βουλευτη αν ασκει επαρκως τα καθηκοντα του. Παει στην Βουλη? Αντε πηγε... Μιλησε ? Κατεθεσε ερωτησεις ? Ερημος....

    Το ιδιο και με τους δικαστες. Ασκει καλα τα καθηκοντα του ? Ερημος... Σε 80χρονια μονο 2 αγωγες κακοδικιας ευδοκιμησαν (η τελευταια προ 45 ετων...)

    Επομενως οποιος δεν θελει να πεταξει μολοτωφ ξερει οτι θεσμικα δεν εχει ΚΑΜΙΑ ΑΠΟΛΥΤΩΣ δυνατοτητα να διαολοστειλει αυτο το σαπιο συστημα.

    Θα μου πεις "οταν ψηφιζεις"- μα ακομα και τοτε δεν ψηφιζεις αυτους που προεκυψαν ως αριστοι μεσα απο εσωκομματικες διαδικασιες αλλα ψηφιζεις τους "εκ του αρχηγου ονομασθεντες"

    Ε δεν παει στο διαολο τετοια "δημοκρατια" ? Δημοκρατια χωρις βαλβιδες αυτοελεγχου δεν ειναι δημοκρατια, συντεχνιοοκρατια ειναι

    Και τοτε τι κανεις ? Καναπες.....

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. προσθηκη

    την ιδια ωρα οι καταδικες της Ελλαδας στο δικαστηριο ανθρωπινων δικαιωματων της ΕΕ αυξανονται διαρκως (εκει απευθυνονται οσοι δεν μπορουν δικαστικα να βρουν το δικιο τους εδω)

    Τελικα ας ειμαστε ειλικρινεις: ΑΥΤΗ Η ΧΩΡΑ ΠΑΘΑΙΝΕΙ ΟΤΙ ΤΗΣ ΑΞΙΖΕΙ

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...