Δευτέρα, 15 Οκτωβρίου 2012

Συμμαχίες και κοινωνικά κατάλοιπα


Σε άρθρο του στα «Νέα» με τίτλο «Η δική μας ανίερη συμμαχία», ο κ. Κούρτοβικ παρουσιάζει μία εικόνα για την λεγόμενη «άρχουσα τάξη» της Ελλάδας. Μέσα από μία όντως ενδιαφέρουσα ανάλυση, αναφέρει μία μεγάλη αλήθεια που λίγο πολύ είναι γνωστή σε όλους. Το γεγονός, δηλαδή, ότι η πολιτική και οικονομική ελίτ της χώρας είναι πιο συσπειρωμένη από ποτέ, και χρησιμοποιώντας νόμιμα ή έκνομα μέσα, συνεχώς προστατεύει τα συμφέροντά της αγνοώντας επιδεικτικά τις θεσμικές εξουσίες της Δημοκρατίας μας. Πόσο μάλλον, όταν μιλάμε για μία κουτσουρεμένη Δημοκρατία που έχει προ πολλού αποσυνθέσει την διακριτότητα των εξουσιών της και κυρίως αυτή της Δικαιοσύνης.

Δεν υπάρχει κάποιο σημείο του άρθρου με το οποίο διαφωνώ. (Αυτό το γράφω με το ύφος του «αλλά» που ακολουθεί…). Αλλά, το περιεχόμενο του άρθρου παρουσιάζει μία αλήθεια η οποία αποτελεί ένα μόνο μέρος μίας μεγαλύτερης εικόνας. Αυτής της γκρίζας ζώνης μεταξύ του ανήθικου «μαζί τα φάγαμε» και του απλουστευμένου «οι πολιτικοί τα φάγανε». Αυτής της πολυσύνθετης και πολυεπίπεδης πραγματικότητας που είτε αδυνατούμε να συλλάβουμε, είτε αρνούμαστε να την προσεγγίσουμε μέσω ενός πιο σύνθετου άρα και πιο δύσκολου τρόπου σκέψης.

Στην μεγαλύτερη εικόνα, λοιπόν, αυτό που τόσο εύστοχα ο κ. Κούρτοβικ  περιγράφει ως «επίδειξη του πλούτου τόσο βάναυσα, τόσο αναίσχυντα (και κακόγουστα), με τρόπο που ασελγεί από κάθε άποψη πάνω στον περιβάλλοντα χώρο», δυστυχώς δεν είναι χαρακτηριστικό μόνον της άρχουσας τάξης. Είναι ένα χαρακτηριστικό, που για διάφορους λόγους και αιτίες είναι έμφυτο στην ελληνική κοινωνία και διέπει όλες τις τάξεις, όχι φυσικά στο σύνολο των ανθρώπων, αλλά σε ένα ποσοστό ικανό για να επισκιάζει και να αμαυρώνει την ευρύτερη εικόνα. Το βλέπεις σε ιδιωτικές επιχειρήσεις, στον δημόσιο τομέα, στις πόλεις, στο περιβάλλον, στους δρόμους, κλπ.

Η βασική διαφορά, αυτό που διαφοροποιεί την ανηθικότητα και την ανομία ενός ανθρώπου της άρχουσας τάξης από αυτές ενός άλλου, Πχ της μικρομεσαίας ή κατώτερης τάξης είναι ότι οι πράξεις του πρώτου έχουν σαφώς μεγαλύτερες συνέπειες στην υπόλοιπη κοινωνία. Ένας φοροφυγάς ή ένας απατεώνας ή εν τέλει ένα λαμόγιο, κάνει πάντα παιχνίδι στα μεγέθη που του αναλογούν. Ο φοροφυγάς του ενός εκατομμυρίου, φυσικά έχει χιλιαπλάσιο μερίδιο ανομίας και ανηθικότητας από τον φοροφυγά των χιλίων ευρώ. Όμως χίλιοι φοροφυγάδες των χιλίων ευρώ, έχουν το ίδιο κόστος για την υπόλοιπη κοινωνία όσο ο «μεγάλος».

Η ανηθικότητα και η ανομία δεν αθροίζονται. Είναι ποιοτικά χαρακτηριστικά και όχι ποσοτικά. Άρα ο «μικρός» φοροφυγάς είναι εν δυνάμει και μεγάλος. Αυτός που έχει σκοτώσει, είναι δολοφόνος είτε έχει σκοτώσει έναν, είτε χίλιους ανθρώπους. Οι συνέπειες είναι πολλαπλάσιες, αλλά η ανηθικότητα παραμένει σταθερή. Αυτός που κάνει μία μικρή παρανομία επειδή κρίνει ότι στο τέλος θα τη βγάλει καθαρή, εν δυνάμει όταν και εάν αποκτήσει μεγαλύτερη εξουσία, θα προβεί σε μεγαλύτερη παρανομία. Διότι ζει σε μία συγκεκριμένη κοινωνία με συγκεκριμένα ηθικά ή νομικά πρότυπα. Πρότυπα που θέτουν τα ίδια μέλη της κοινωνίας και όχι κάποια γενική και αόριστη σκοτεινή δύναμη (αν θέλουμε να μιλάμε για ελεύθερα σκεπτόμενους ανθρώπους και όχι άβουλα και ανεγκέφαλα πιόνια ενός συγκεκριμένου δόγματος - θέση που ευχαρίστως υιοθετούν δογματικές ιδεολογίες).

Άρα σε μία κοινωνία που η παραβατικότητα, η αγένεια, η ανηθικότητα, ο ατομικισμός και η ιδιώτευση διέπουν ανομοιογενώς όλα τα κοινωνικά στρώματα, είναι δύσκολο για κάποιον να εγγυηθεί ότι ο ένοχος είναι ένας και συγκεκριμένος. Είναι δύσκολο να διαχωρίσεις τον τίμιο και νομοταγή μεροκαματιάρη από το συνάδελφό του που έχει και μια-δυο άκρες παραπάνω για να βγάζει και μερικά μαύρα εισοδήματα. Είναι δύσκολο έως αδύνατο να εγγυηθείς ότι ο τύπος που ψάχνει γνωστό στην Τροχαία για να του σβήσει μία κλήση των 40 ευρώ, δεν θα έψαχνε γνωστούς στο δικαστικό σώμα και στην όποια κυβέρνηση για να παραγραφεί ένα πρόστιμο των 400.000 ευρώ εάν ποτέ γινόταν πλούσιος και είχε «θέματα».

Υπάρχουν δυτικές χώρες με μεγαλύτερες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες. Η διαφορά, όμως, είναι ότι η παρανομία και η ανηθικότητα διώκονται είτε θεσμικά, είτε πολιτισμικά. Εδώ πάλι, το έχουμε κρυφό καμάρι, και τέτοια στοιχεία στην ουσία συνθέτουν το νεοελληνικό όνειρο που δεν είναι τίποτα άλλο από μία σύγχρονη έκφραση του «κοτζαμπασηδισμού». Και δυστυχώς οι πολλές εξαιρέσεις, που επίσης διέπουν όλα τα κοινωνικά στρώματα, δεν αρκούν για να περιθωριοποιήσουν όλη αυτή την ανηθικότητα και παρανομία. Εν τέλει, εκεί εδράζει η γενικότερη σύγχυση στην προσπάθειά μας να βρούμε εχθρούς και φίλους, όπου προβλήματα θεσμικά προσπαθούμε να τα ανάγουμε σε ταξικά.


12 σχόλια:

  1. Μα εγώ έχω ήδη ακούσει την δικαιολογία που δικαιολογεί αυτό που τόσο σωστά θίγεις. Σε συζητήσεις (πληθυντικός) δια ζώσης, στο Άθενς, όταν έθιξα ακριβώς το θέμα που θίγεις εδώ, πήρα την ίδια απάντηση σε διαφορετικές συζητήσεις από διαφορετικούς ανθρώπους. Εν συντομία, το ζουμί της απάντησης είναι αυτό: "Όταν αυτοί που κλέβουν, ή είναι λαμόγια, ή ανήθικοι, ή εγωιστές (κλπ., κλπ., )... όταν είναι πλούσιοι ή είναι πολιτικοί, φταίνε και πρέπει να διωχθούν. Όταν όμως είναι μέλη του φτωχού λαού και κάνουν ακριβώς τα ίδια πράγματα δεν τους ταιριάζουν αυτά τα επίθετα ούτε πρέπει να διώκονται γιατί το κάνουν ως αντίδραση επειδή βλέπουν να το κάνουν οι πλούσιοι και οι πολιτικοί και δεν έχουν άλλη διέξοδο". Κατάλαβες Ελληνάκι μου; Υπάρχει δικαιολογία!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Αυτό το σχόλιο αφαιρέθηκε από τον συντάκτη.

      Διαγραφή
    2. Η ανωτέρω "δικαιολογία" είναι τυπική αριστερή ιδεοληψία, κατά την οποία ο "δύσμοιρος λαός" είναι -ως υπέρτατη αξία- πάντοτε στο απυρόβλητο...

      Διαγραφή
    3. Αμ, πως! όταν ο κυρίαρχος λαός προτιμά χωρίς αποδείξεις και ξεχνά να τα δηλώσει όλα στην εφορία είναι δικαιωματική κυριαρχία, και όταν ο δύσμοιρος λαός προτιμά χωρίς αποδείξεις και ξεχνά να τα δηλώσει όλα στην εφορία είναι ταξικός αγώνας και τιμωρία των πλουσίων που τα κάνανε πρώτοι. Εγώ ποιός είμαι να μην δεχτώ μία ακόμα δικαιολογία που αναγάγει την κατάντια μας στο κατά πόσον είμαστε θύματα της μεγάλης διεθνούς συνομωσίας κατά των μεσαίων τάξεων και την μεγάλης διεθνούς και σκοτεινής δολοπλοκίας για την αρπαγή της Ωραίας Ελλάδας... Αχ, spacefreak, πριν 2500 οι κάτοικοι αυτής της περιοχής βγάζανε φιλοσοφία αλλά οι τωρινοί ένοικοι βγάζουνε δικαιολογία...

      Διαγραφή
  2. Όταν όμως μιλάμε για οικονομική κρίση και δημοσιονομικό έλλειμμα οφείλουμε το κόστος όλων αυτών των παραβάσεων να το αθροίσουμε. Και ξαφνικά μαθαίνουμε ότι τα μέτρα για 11,5 δις θα μπορούσαν να μας αφήσουν και κέρδος χωρίς να τα ψηφίσουμε, αρκεί να εισπράττονταν οι διαφυγόντες φόροι περίπου 300 ατόμων σε όλη τη χώρα και χωρίς να αθροίσουμε τη λίστα της HSBC (ή τις φοροαπαλλαγές ορισμένων επαγγελματιών, πχ εφοπλιστών και κατόχων μετοχών στη Σοφοκλέους ή το εξωτερικό). Κι όμως μέχρι τώρα κανένα άθροισμα δεν ξεπέρασε το 1,5 δις από τις απατεωνιές των πολιτών.
    Όταν μιλάμε για οικονομία, αθροίζουμε και κρίνουμε. Καλή η κουβέντα επί της αρχής, αλλά τα νούμερα είναι αυτά που σκοτώνουν τα χαμηλότερα στρώματα κι όχι η αρχή, γιατί επί της ουσίας αυτά έφαγαν τα λι8γότερα. Και τούτα χωρίς να υπολογίσουμε την επί δεκαετιών ανυπαρξία ελεγκτικών μηχανισμών (πολιτική ευθύνη) και εκσυγχρονισμού του κράτους (πολιτική ευθύνη), αν και ζητούνταν από ΕΕ και συνδικαλιστές.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
    Απαντήσεις
    1. Συμφωνώ ότι στο τέλος, ο λογαριασμός μετράει. Και πάλι όμως, τα νούμερα αθροιστικά, πάλι έχουν πολλά μηδενικά. Πχ, οι 86.000 συντάξεις μαϊμού που χορηγούσε το ΙΚΑ, αθροίζονται σε 500 εκ. το χρόνο. Διεθνείς μελέτες που βγάζουν ετήσια αποτελέσματα για το κόστος της διαφθοράς, υπολογίζουν σε πάνω του ενός δις για τη χώρα μας κυρίως σε συναλλαγές πολιτών και Δημοσίου.

      Στην ανάρτηση όμως δεν εξετάζω τόσο πολύ τα νούμερα, όσο το ηθικό σκέλος πίσω από αυτά.

      Διαγραφή
    2. Ναι, τα κατάλαβα. Κι εκεί κάπου θέτω το ζήτημα ότι η ηθική λειτουργέι μηδενιστικά, ειδικά όταν οι υπεύθυνοι αποδεικνύονται όχι οι πολλοί, αλλά οι λίγοι. Και τούτο επειδή δε μιλάμε για μία μη αριθμητική/θεωρητική κατάσταση, αλλά για γεγονότα κατακλύζοντα από αριθμούς και προπαγάνδα. Το ηθικό σκέλος είναι μηδαμινό κι άκρως κομφορμιστικό συνδέοντας διαφορετικές καταστάσεις και μεγέθη. Άσε που ουσιαστικά αθροίζεις/ταυτίζεις 97% του πληθυσμού με το 3% (που ευθύνεται κιόλας αριθμητικά).

      Διαγραφή
  3. Ψύχραιμη και ενδελεχής ανάλυση.
    Η χώρα αυτή δεν απέκτησε ποτέ "κανονική" αστική τάξη και κατά συνέπεια ούτε το αντίστοιχο αξιακό υπόβαθρο, ούτε το λεγόμενο αστικό "επαγγελματικό" ήθος. Μικρότερης ή μεγαλύτερης κλίμακας απατεώνες με την ανάλογη πρακτική και αισθητική δίνουν το στίγμα.

    Φοροδιαφυγή, πολιτική βούληση και άλλα... χωρατά

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ο καθένας κλέβει όσο μπορεί. Συμφωνώ απόλυτα με αυτό που λες ότι αν ο μικρός κλέφτης δυναμώσει θα αρχίσει να κλέβει περισσότερο.
    Η ατιμωρησία που με κάποιο τρόπο ισχύει διαταξικά κάνει τον κλέφτη θρασύ και φτάνει να θεωρείται η παρανομία μαγκιά και αν τύχει και ειπωθεί κάτι για κάποιον "δε δέχεται μύγα στο σπαθί του". Έχει χαθεί το αίσθημα της ενοχής; Είχα πάντα την υποψία ότι όταν κάποιος κάνει κάτι παράνομο ξέρει μέσα του ότι κάποτε θα πιαστεί. Αλλά εδώ δε φαίνεται να ισχύει. Δε θυμάμαι να έχω δει κάποιον να συλλαμβάνεται, να καταδικάζεται και μετά να σκύβει το κεφάλι και να λέει "ναι ρε παιδιά, έκλεψα και τώρα ήρθε η ώρα να το πληρώσω". Αντίθετα, μου έρχονται άπειρες εικόνες από άτομα, που σχεδόν όλοι ξέρουν ότι είναι ένοχοι (χωρίς να χρειάζεται απαραίτητα να κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας και το τεκμήριο της αθωότητας), να ωρύονται και να ζητάνε και τα ρέστα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. "Η ανηθικότητα και η ανομία δεν αθροίζονται. Είναι ποιοτικά χαρακτηριστικά και όχι ποσοτικά."

    Συμφωνώ. Γι αυτόν ακριβώς το λόγο μου φαίνεται αδιανόητο να εξισώνεις ηθικά την παραβατικότητα του "μικρού" με αυτή του "μεγάλου".

    Η παραβατικότητα από θέση ισχύος διαφέρει *ποιοτικά* από την παραβατικότητα από θέση αδυναμίας. Για να το πω πολύ χοντρά, ο ένας κλέβει γιατί *μπορεί*, ο άλλος κλέβει για να φάει.

    Ή για να το πω αλλιώς, θα σου διηγηθώ μια πραγματική ιστορία:

    Ο κύριος Α, χειρουργός, λίγο πριν ξεκινήσει τις προετοιμασίες για την προγραμματισμένη, σε δημόσιο νοσοκομείο, εγχείρηση της κυρίας Β, την παίρνει κατά μέρος και εντελώς ξαφνικά και απροκάλυπτα (και χωρίς καμία προηγούμενη συμφωνία μεταξύ τους) της ζητάει φακελάκι. Η κυρία Β ταράζεται, αλλά αρνείται, και ο κύριος Α δείχνει ότι ενοχλείται, αλλά βάζει μπρος τις προετοιμασίες παρόλα αυτά.

    Λίγο αργότερα, και ενώ η κυρία Β έχει προετοιμαστεί για την εγχείρηση και βρίσκεται ήδη στο χειρουργείο, πάνω στο χειρουργικό τραπέζι, ο κύριος Α ανακοινώνει ότι δεν μπορεί να εντοπίσει τον αναισθησιολόγο και ότι θα πρέπει να αναβάλει την εγχείρηση.

    Η κυρία Β αντιλαμβάνεται ότι ο γιατρός εμμέσως την εκβιάζει, και αναρωτιέται μήπως πρέπει τελικά να υποκύψει στις πιέσεις του, να τον πληρώσει και να ξεμπερδεύει. Έχει ήδη ξοδέψει αρκετό χρόνο και ενέργεια για να βρεθεί, σχεδόν γυμνή, πάνω σε ένα χειρουργικό τραπέζι. Έχει κανονίσει την άδειά της από τη δουλειά, έχει προετοιμαστεί και ήδη υποστεί αρκετή πίεση ψυχολογικά, και γενικώς η ιδέα ότι η όλη διαδικασία πρέπει να αναβληθεί και να επαναληφθεί σε αόριστο χρονο την γεμίζει απελπισία.

    Θα μπορούσε άραγε κανείς να ισχυριστεί σοβαρά ότι αν η κυρία Β τελικά υπέκυπτε και έδινε το φακελάκι, η παραβατικότητά της ήταν ποιοτικά ισότιμη με την παραβατικότητα του κυρίου Α;

    Πιστεύω ότι υπάρχουν χιλιάδες πολίτες που ζουν στην Ελλάδα που έχουν βρεθεί σε ανάλογη ή και χειρότερη θέση και έχουν κληθεί να αντιμετωπίσουν παρόμοια ηθικά διλήμματα. Ξέχασα να σού πω ότι η κυρία Β ανήκει κοινωνικά και οικονομικά σε μια από τις πιο προνομιούχες, σχετικά, τάξεις, οπότε έχει συχνά την πολυτέλεια τέτοια διλήμματα να τα αποφεύγει.

    [Στην πραγματική εκδοχή αυτής της ιστορίας, ο άντρας της κυρίας Β επεμβαίνει, υψώνει τη φωνή του, επικαλείται τη διακεκριμένη επαγγελματική του θέση (όχι, δεν είναι πολιτικός, είναι επιστήμονας) κλπ....κοινώς συμπεριφέρεται ολίγον ως Ελληνάρας, όπως θα έλεγες κι εσύ, αλλά αυτό το γ*μημένο το φακελάκι δεν το πληρώνει.

    Με τα πολλά, ο αναισθησιολόγος εντοπίστηκε, ως δια μαγείας, και η εγχείρηση έγινε κανονικά]

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Το πρόβλημα με τη συλλογιστική αυτή είναι ότι ο μικρός χρειάζεται τη συγκατάβαση (ή έστω απάθεια) του μεγάλου για να κλέψει. Αντίθετα ο μεγάλος απλά κλέβει, διότι ουδείς μπορεί να τον ελέγξει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Επειδή δεν πιστεύω ότι η διαφθορά και η παρανομία οφείλεται σε κάποιο γονίδιό μας, δεν γεννιόμαστε διεφθαρμένοι, κάπου πρέπει να ψαχτούμε γι’ αυτή τη ροπή που έχουμε σαν λαός. Θα παραλείψω την ποσοτική ανάλυση του φαινομένου όχι επειδή δεν είναι καθοριστική αλλά για να είμαι σύμφωνος με το πνεύμα της ανάρτησης.
    Έχω λοιπόν την αίσθηση ότι αυτός που παρανομεί νοιώθει ότι κερδίζει, ότι κερδίζει πραγματικά. Ποτέ συνήθως δεν θα κάνει την προβολή της πράξης του στη κοινωνία ή την περίπτωση να συμπεριφερθεί έτσι και ο διπλανός του ή και όλοι οι πολίτες. Είναι ένα κοντόφθαλμος τρόπος σκέψεις στον οποίο όμως είμαστε εθισμένοι. Αιτία είναι η σχεδόν ανύπαρκτη συλλογικότητα που έχουμε σαν λαός. Το υψηλότερο επίπεδο συλλογικότητάς μας εξαντλείται στα όρια της συντεχνίας. Αυτό το χαρακτηριστικό με τη σειρά του μπορεί να αποδοθεί εν μέρει στο φυσικό περιβάλλον αλλά κυρίως στη παιδία που έχουμε. Και δεν εννοώ αυτά που μαθαίνουμε στο σχολείο τα οποία βεβαίως επιδεινώνουν το πρόβλημα αλλά στη φιλοσοφία της θρησκείας που έχουμε. Η ορθοδοξία, για δικούς της λόγους, είναι πολύ φιλελεύθερη. Το σημαντικότερο είναι η σωτηρία της ψυχής σου μέσα από μια διαδικασία πολύ ιδιωτική. Ηθικά είσαι καταξιωμένος αρκεί να μη παρεκκλίνεις από το υπέρτατο καλό. Ο ασκητισμός μια άκρως αντικοινωνική συμπεριφορά αποτελεί την υπέρτατη ηθική καταξίωση!
    Όλα αυτά φυσικά δεν διδάσκονται στα παιδία αλλά είναι διάχυτη στην ατμόσφαιρα του ορθόδοξου σπιτιού η ατομική προσέγγιση στο καλό. Έρχεται μετά και το σχολείο που επιβραβεύει τον ανταγωνισμό και η κοινωνικότητα πάει περίπατο.
    Αν το φυσικό περιβάλλον ήταν πιο σκληρό απέναντί μας ή θα είχαμε εξαφανιστεί ή θα είχαμε αναπτύξει την κοινωνικότητα για να επιβιώσουμε. Αλλά βλέπεις και η φύση μας θέλει ελεύθερους και ασυμβίβαστους, αυτή τη φορά μα την καλή έννοια, που στην περίπτωσή μας όμως δεν κάνει καλό.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...