Τρίτη, 24 Φεβρουαρίου 2009

Η Τέχνη οφείλει να πολιτικοποιηθεί

Ένα από τα πολλά μαθήματα που μας έχει δώσει η Ιστορία είναι ότι οι τέχνες, τα γράμματα και ο πολιτισμός, εξελίσσονται μόνο σε περιόδους κοινωνικής ευημερίας. Οι περίοδοι συνεχών κοινωνικών αναταραχών, πολέμων, βιαιοτήτων, κοινωνικής καταπίεσης, και γενικότερης αστάθειας, ανέκαθεν έβαζαν τον πολιτισμό των εκάστοτε κοινωνιών σε οπισθοδρομική πορεία. Και φυσικά, το μεγαλύτερο ίσως μάθημα Ιστορίας είναι ότι οι άνθρωποι αρνούνται να μάθουν από τα μαθήματα της Ιστορίας και να ξεπεράσουν παλιότερα λάθη.

Έχοντας αυτό κατά νου, αναδύονται δύο απορίες: α) Είναι δυνατόν οι σημερινοί «άνθρωποι των Τεχνών» να μην έχουν καμία επαφή με την εγχώρια κοινωνική πραγματικότητα;… και αν έχουν, β) Είναι δυνατόν να μην αντιδρούν;

(Hint of the day: Η σημερινή εγχώρια κοινωνική πραγματικότητα, περιλαμβάνει συνεχιζόμενη διάλυση των δημοκρατικών θεσμών, των Ανεξάρτητων Αρχών, της Δικαιοσύνης, καθώς και βίαιη κρατική καταστολή, ανικανότητα διοίκησης και οργάνωσης, διαφθορά σχεδόν σε κάθε κλάδο, έλλειψη στοιχειώδους οράματος ή σχεδιασμού, μιζέρια, απαισιοδοξία, αύξηση παραβατικότητας και την παρουσία μίας Κυβέρνησης που απλά διατηρεί πελατειακές σχέσεις με τους «κουμπάρους» της. Ως αποτέλεσμα έχουν αφανιστεί έννοιες όπως η διαγενεακή δικαιοσύνη, η ισονομία, η ισότητα, τα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα, η σωστή παιδεία και κάποιο θετικό όραμα για τη νέα γενιά. Επίσης συνεχίζεται η προσπάθεια που ξεκίνησε πριν περίπου δύο αιώνες για τη σύσταση ενός δημοκρατικού, κοσμικού και σύγχρονου Κράτους, η οποία μέσα σε μόλις λίγα χρόνια κατρακύλησε πολλά «τετραγωνάκια» πίσω).

Εάν ο ρόλος της Τέχνης είναι να διερευνά και να εκφράζει τις πτυχές του «ανθρώπινου δράματος» σε διάφορες μορφές υποκειμενικής αντίληψης, ίσως ήρθε ο καιρός να συνειδητοποιηθεί από την ίδιους ανθρώπους της Τέχνης ότι σε περίοδο κοινωνικής παρακμής δεν δύναται να υπάρξει Τέχνη. Μπορεί να υπάρχει υποκριτική, ανούσια ή κορεσμένη Τέχνη. Δεν μπορεί όμως να υπάρχει δημιουργική και εκφραστική Τέχνη, χωρίς σημαντικές επιρροές από τα ευρύτερα κοινωνικά δρώμενα.

Άνθρωποι των τεχνών που συνειδητά εθελοτυφλούν μπροστά στη σημερινή κοινωνικό-πολιτική παρακμή, είτε επιλέγουν να διαιωνίσουν το σκοτάδι ώστε να μη θιγούν ατομικά τους συμφέροντα, είτε επιλέγουν να προσποιούνται ότι η παρακμή δεν τους αφορά. Και οι δύο περιπτώσεις πάντως, φέρνουν στο μυαλό τη ρήση ενός σπουδαίου ανθρώπου των Τεχνών, του Pablo Picasso που είχε πει: «Η τέχνη ξεπλένει από την ψυχή τη σκόνη της καθημερινότητας».

Υποθέτω πως οι σύγχρονοι Έλληνες «καλλιτέχνες» στην πλειοψηφία τους προτιμούν να έχουν «σκόνη» να ξεσκονίζουν, παρά να κάνουν κάτι πιο δραστικό ώστε να «καθαρίσει» η ίδια η καθημερινότητα. Επιλέγουν να συνεχίζουν να εκφράζουν τις προσωπικές «σκονισμένες» ιστορίες τους, παρά να δημιουργήσουν κάτι πιο διαφωτιστικό για το κοινό και τους στοχαστές τους, παράγοντας θετικό και ενεργό έργο.

Η Τέχνη, εκτός από παθητική μορφή έκφρασης, μπορεί να γίνει ένα ισχυρό εργαλείο στην αφύπνιση συνειδήσεων. Μπορεί να εκφράσει με πάθος, οργή και θυμό αυτή την αίσθηση που έχουν πολλοί πολίτες αυτής της χώρας που έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με την παρακμή. Μπορεί να αποτελέσει εργαλείο μαζικής διαμαρτυρίας απέναντι στον σκοταδισμό που έχει εισέλθει στην κοινωνία μας. Μάλιστα μπορεί να το κάνει σε καθαρά πανανθρώπινο επίπεδο χωρίς καμία κομματική χροιά.

Εάν οι άνθρωποι της Τέχνης, έχουν ένα στοιχειώδη σεβασμό απέναντι στην ίδια την Τέχνη, οφείλουν να δουλέψουν πιο σκληρά σε κοινωνικό επίπεδο ώστε να τεθούν τα θεμέλια για την επιστροφή στον εκπολιτισμό της κοινωνίας και της χώρας. Οφείλουν να καταλάβουν ότι σε μία κοινωνία που δεν υπάρχει παιδεία και ευημερία, στο τέλος θα θριαμβεύσουν τα «σκουπίδια» έναντι της τέχνης, των γραμμάτων, των επιστημών και γενικώς του πολιτισμού. Και σε μία τέτοια κοινωνία, οι καλλιτέχνες δεν θα έχουν καν θέση.

Οι άνθρωποι της Τέχνης οφείλουν να αρθρώσουν πολιτική φωνή και να εκφράσουν την αγανάκτησή τους απέναντι στη σημερινή δυσωδία. Χωρίς την παραμικρή κομματική χροιά και μακριά από κομματικές συγκρούσεις ή συμφέροντα. Οφείλουν να εξοργιστούν, όχι μόνο για τα ευρύτερα κοινωνικά προβλήματα αλλά και για τον διάχυτο συντηρητισμό που επηρεάζει και τους ίδιους. Διαφορετικά, θα παραμείνουν συνεργοί στη γενικότερη κοινωνική απάθεια και ανοχή των λαμογίων και των σκοταδιστών.

11 σχόλια:

  1. Υπάρχουνε ελάχιστοι καλλιτέχνες που να εκφράζουνε πολιτική (και όχι κομματική) φωνή. Και αυτοί δυστυχώς λογοκρίνονται. Άρα η φωνή τους δε φτάνει σε εμάς. Κρίμα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Θα διαφωνήσω ως προς την πρωτη παράγραφο. Οι περίοδοι των μεγάλων επάναστάσεων, πολέμων και γενικώς αναταραχών ανά την υφήλιο υπήρξε σχεδόν πάντα το γόνιμο έδαφος για ηρωικές μορφές και μεγάλους καλλιτέχνες.

    Σήμερα ζούμε σε ενα τρυφηλό τέλμα, σε ένα μουχλιασμενο δίχτυ ασφάλειας και κοινωνικής ευημερίας. Γι'αυτό και η τέχνη χωλαίνει. Γιατι δεν υπάρχουν ερεθίσματα και γιατί ο κάθε "καλλιτέχνης" αναμασά και αναπαράγει τετριμμένες εικόνες.

    Ωστόσο η τεχνη πάντα βρίσκει το δρόμο της. απλά δεν έχει φτάσει ακόμα εκεινο το κρισιμο σημείο αποσύνθεσης που θα αποτελέσει τη μαγιά για νέες arto-ζυμώσεις...

    Η εποχή μας θυμίζει την εποχή του βυζαντίου. Μια περίοδο σχετικής μεν κοινωνικής ευημερίας σε πρωτο πλάνο, αλλα σκανδάλων και σαπίλας πίσω απο το χρυσό ντεκόρ. Έτσι και τότε η αυθόρμητη τέχνη συρρικνώνεται σε μια πανομοιοτυπη ψηφιδωτή μανιερα ρουφηγμένων ασκητικών μορφών. Μια στρατευμένη τέχνη στερούμενη πολιτικών ή κοινωνικών μηνυμάτων.

    Σήμερα αντίστοιχα, βλέπουμε μια κούφια τέχνη, επίσης χωρίς νοήματα, που απλά προσπαθεί να αρέσει ή να είναι πρωτότυπη. Και τελικά τέχνη παράγουν λίγοι και μάλιστα αυτοί που δεν δηλώνουν "καλλιτέχνες".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. @ Panos Konstantinidis

    ...ή απλά θεωρούνται "γραφικοί", οπότε δεν έχουν την ευρύτερη αποδοχή του κοινού.

    @ noctua

    Κι εγώ θα συμφωνήσω με την πρώτη σου παράγραφο :) Αυτές οι ηρωικές μορφές είναι που οφείλουν να αναδυθούν. Για αυτές μιλάω και αναρωτιέμαι πού να βρίσκονται. Διαφορετικά, φαίνεται ότι η πλειοψηφία των Ελλήνων καλλιτεχνών δεν θεωρεί ότι υπάρχει κοινωνική αναταραχή τη σήμερον ημέρα στην Ελλάδα.

    Γιατί δηλαδή οι δεκαετίες του 60 και του 70 που είχαν έναν Θεοδωράκη, έναν Σαββόπουλο και πολλούς άλλους, να θεωρούνται πολιτικά πιο έντονες από τη σημερινή περίοδο; Μπορεί τότε το παρακράτος και αργότερα η χούντα να ήταν ξεκάθαρα αντιδημοκρατικά στοιχεία, αλλά και τώρα υπάρχουν πολλαπλάσια αντίστοιχα στοιχεία που καταρρακώνουν την θετική λειτουργία της δημοκρατίας και της κοινωνίας.

    Σχετικά με το Βυζάντιο θα συμφωνήσω.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ένας Θεοδωράκης ή Σαββόπουλος εμφανίστηκαν σε μια εποχή που ο εχθρός ήταν ξεκάθαρος: λογοκρισία, εξορίες, απαγορεύσεις...Σήμερα ο εχθρός είναι ύπουλος γιατί επιφανειακά αφήνει περιθώρια ελεύθερης έκφρασης αρκετά ώστε να μην αρχίσουν να μας χτυπούν καμπανάκια, ουσιαστικά όμως ευνουχίζει την κρίση, τη φαντασία, την αντίδραση, τη σκέψη με το πάγιο τέχνασμα της υποκουλτούρας σε όλες τις εκφάνσεις του ιδιωτικού και δημόσιου βίου. Όταν λοιπόν κανείς έχει βουλιάξει στην πολυθρόνα του παρακολουθώντας σαπουνόπερες και reality, όταν στο σχολείο προσφέρεται κατά βάση ανία, όταν η μπάλα και ο τζόγος καλά κρατούν και οι Πετρούλες ομοίως, πώς περιμένουμε αφύπνιση εν πρώτοις και στη συνέχεια αντίδραση; Ακόμα και οι καλλιτέχνες, όσοι από αυτούς το παλεύουν, ασχολούνται με πιο προσωπικά συναισθήματα (βλέπε π.χ. Μάλαμα), άντε και κοινωνικά φαινόμενα που καταδεικνύουν τον πολιτισμό της επιφάνειας και της τρίχας (αξεπέραστο το "Κομμωτριάκι" του Θανάση Παπακωνσταντίνου). Χρειαζόμαστε λοιπόν και εμείς και οι καλλιτέχνες έναν πιο ορατό εχθρό. Ή καλύτερη όραση θα συμπλήρωνα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. λυπάμαι που θα διαφωνήσω κατά βάση με όλους σας!

    Οι καλλιτέχνες (με ή χωρίς "") είναι μέρος της κοινωνίας. Ενεργούν όπως αυτή και αντ' αυτής και τα ερεθίσματά τους τα παίρνουν από αυτή.

    Δείτε το τότε και το σήμερα. Ποιό είναι το ερέθισμα ?
    Η κονόμα - ΚΑΙ ΜΟΝΟ.

    Αποσαθρώθηκε η κοινωνία (νάναι καλά οι μεγαλόστομες σοσιαλιστικές διακηρύξεις του Αντρέα που παράλληλα διάλυσε την οικονομία γονατίζοντας μας γιά τα καλά) και κατ' επέκταση το κράτος.

    Διάφοροι σωτήρες ανέκυψαν: με εξέχουσα θέση ο Σημίτης, ΥΠΟΙΚ της πρώτης λιτότητας (την Αννούλα τη θυμάστε?) και φυσικά ο σημερινός outsourcing πρωθυπουργός, συνονόματος του θείου του, θιασώτη του μπετόν και της αντιπαροχής που έκανε "νοικοκυραίους" (αυτό φαίνεται ζήλεψε και ο Σουφλιάς)

    Ποιά είναι σημερα η κυρίαρχη ιδεολογία? Κονόμα.
    Ποιά αξία είναι όρθια σήμερα ? Χμ...
    Ποιός θεσμός στέκεται στο ύψος που πρέπει ? Εδώ γελάμε...

    Εικόνα σου είμαι κοινωνία και σου μοιάζω. Αυτό που βλέπουμε σήμερα μας πήρε 2-3 δεκαετίες να το πετύχουμε, ΚΑΙ ΤΑ ΚΑΤΑΦΕΡΑΜΕ.

    Η τεχνη λοιπόν ακολουθεί. Ποιός θα δώσει σημασία στην τέχνη, ειδικά σήμερα, όταν ο κόσμος ζορίζεται οικονομικά?

    Virtus post numus.

    Kαι σε τέτοιες περιόδους η "πολιτικοποίηση" είναι ύποπτη.
    Διότι σε αυτή τη χώρα πολιτικοποίηση = κομματική στράτευση και γελοιοποίηση

    Γιά να διακωμωδήσουμε τελείως την κατάσταση μόνο ο Παλαιοκώστας κάνει τέχνη σε αυτή τη χώρα-

    είναι ο μόνος που ΖΩΓΡΑΦΙΖΕΙ

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Το πρόβλημα επίσης εγκειται στο ότι ο κόσμος, πνιγμένος στα άγχη, τις υποχρεώσεις οικονομικές και μη, καθώς και στο τρέξιμο ( το βασικότερο), δεν αφιερώνει χρόνο να ψαξει.
    Γιατί εκεί έξω κυκλοφορούν διαμάντια.

    Ενας φίλος ηθοποιός σε εναλλακτικό θέατρο που κάτι έχει να πει, μου έλεγε προχτές πως τα θέατρα γεμίζουν πλέον μόνο με συνταξιούχους ( με υψηλή σύνταξη) οι οποίοι έχουν το χρόνο να το ψάξουν και τα χρήματα να διαθέσουν ώστε να δουν μερικές καλές παραστάσεις κάθε μήνα.

    Γεμίζουν επίσης με καλλιτέχνες που διαθέτουν την κάρτα πρόσβασης.
    Οι υπόλοιποι...

    Οποτε δε φταίνε μόνο οι καλλιτέχνες αλλά και ο σύγχρονος τρόπος ζωής σε συνδυασμό με τα οικονομικά προβλήματα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Θα συμφωνησω με τον @ Pano Konstantinidi,λιγοι καλλιτεχνες εκφραζονται
    πολιτικα, αλλα και οσοι το επιχειρουν, δυστυχως δεν προωθουνται.Στο γκριζο ομως
    τοπιο της Ελλην.πραγματικο-
    τητας ολοι ξερουμε καλα ποιοι προωθουνται...
    Ο Πικάσο ειχε πει καποτε οτι "η Τέχνη δεν είναι για διακόσμηση,η τέχνη πρέπει να είναι όπλο για μάχη".Με τη λογικη αυτη ειναι κριμα σε τετοιες εποχες καποιοι καλιτεχνες (και μη) να σκυβουν το κεφαλι και να μη διαμαρτυρονται, απο το ποστο τους,οπως ξερει και μπορει ο καθενας. Ολοι γκρινιαζουμε αλλα δεν συμβαλλουμε ετσι μ αυτο τον τροπο.Στην χυδαιοτητα πιστευω πρεπει να απανταει κανεις αμεσα ωστε να μη γινεται τροπος ζωης,
    'συνηθεια' και μας μενει μονο ενας ωχαδερφισμος για ολα, στο τελος!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. @ Κλεοπάτρα και Μινγκ

    Μα και τώρα ο εχθρός είναι ξεκάθαρος... τουλάχιστον κάτω από αυτό το στρώμα σκουπιδιών της showbiz. Εάν μπορώ να το βλέπω εγώ, ένας "απλός πολίτης", γιατί να μην το βλέπει ένας "ευαίσθητος" καλλιτέχνης με περισσότερους "προβληματισμούς";

    Υ.Γ. Πρέπει να είναι το post με τα περισσότερα εισαγωγικά σε έννοιες ;)

    @ ser

    Ακριβώς λοιπόν επειδή η τέχνη έχει βουλιάξει στην "κονόμα", οφείλει να αναδείξει πρόσωπα και έργα που έχουν κάτι σοβαρότερο να πουν, αλλά και που υποβιβάζουν λιγάκι το προσωπικό τους κόστος.

    Μπορεί οι καιροί να είναι δύσκολοι για ήρωες, αλλά παράλληλα είναι προκλητική για δράση ή δημιουργία.

    Την "πολιτικοποίηση" τη χρησιμοποιώ ως έννοια συνείδησης και σε καμία περίπτωση δεν μιλάω για οποιαδήποτε κομματική χροιά.

    @ patsiouri

    Φταίει επίσης το γεγονός ότι τα περισσότερα θέατρα έχουν γεμίσει σκουπίδια και ερασιτεχνικές ομάδες που προσπαθούν να εκφράσουν "μεταμοντέρνες" ανησυχίες χωρίς καν να έχουν περάσει το στάδιο του "μοντέρνου".

    Στην τελική, αν ένα έργο, μία παράσταση, μία έκθεση ή οτιδήποτε έχει να πει κάτι σημαντικό, θα ακουστεί. Θα πάει και ο κόσμος του καναπέ. Γι' αυτό και θεωρώ σημαντικό να σταματήσει ο "θεατρινίστικος ανταγωνισμός" και όσοι καλλιτέχνες πραγματικά αξίζουν, να βγουνε έξω και να φωνάξουν με τον τρόπο τους.

    @ Elva

    ααα γεια σου.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Ελληνάκι,
    η τέχνη βγαίνει από το λαό.
    Όποια είανι η κουλτούρα του λαού, αυτή είναι και η τέχνη του.
    Ο λαός προτιμά να μην υπάρχει κανένα σωστό σύστημα προκειμένου να βολεύεται αναξιοκρατικά. Προτιμά να κάνει κρυφές δουλειές και να εισπράτει "μαύρα" κι αδήλωτα λεφτά, από το να φορολογείται κανονικά και να παίρνει υψηλότερο μισθό.
    Αυτοί είμαστε. Τέλος.
    Σε ό,τι αφορά την τέχνη, προκειμένου να γίνει αποδεκτή και να πουλήσει, πρέπει σήμερα να καταγίνεται με ό,τι πιο πρόστυχο ακραίο και παρακμιακό υπάρχει. Αλλιώς είναι εντελώς αδιάφορη.
    Για να αλλάξει κάτι, πρέπει να βιώσουμε την καταστροφή της παρακμής και να διψάσουμε και πάλι για αξίες. Πρέπει πρώτα να σαπίσουμε καλά, ώστε μετά να βλαστήσουν νέοι σπόροι. Πρέπει να "πάρουμε πρώτα γερά φόρα από την κόλαση" για να ποθήσουμε τον παράδεισο, που θα 'λεγε κι ο Καζαντζάκης.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Σερ – θα διαφωνήσω.
    Η κονόμα ενδιαφέρει κάποιους πάντα. Δεν είναι καινούριο ζήτημα.
    Φυσικά και ο καλλιτέχνης είναι μέρος τις κοινωνίας. Αλλα αν κάθεται στ’αβγά του, παθητικά, και απλά αναμασάει ό,τι βλέπει στην τηλεόραση τότε δεν είναι καλλιτέχνης αλλα μέρος τις μαζικής παραγωγής ‘"καλιτεχνιστικον"’ προϊόντων όπως τα singlakia τις Βίσση και οι κανούριες τηλεοπτικές σειρές.
    Αυτοί οι άνθρωποι κάνουν ο,τι κάνουν – και καλά κάνουν.
    Αλλα ούτε είναι καλλιτέχνες με την έννοια αυτών που θα μας βοηθήσουν να αντισταθούμε στη σήψη, να ονειρευτούμε το καλύτερα και να υπερβούμε τα τετριμμένα, ούτε προσπαθούν να είναι. Aρα αστούς αυτούς.
    Και κοίτα το κενό απέναντι μας, εκεί που κάποτε υπήρχε ο Εγγονόπουλος, ο Λειβαδίτης, η Δημουλά, ο Χατζιδάκις, ο Σαββόπουλος.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...