Κυριακή, 28 Αυγούστου 2011

Η επάνοδος της λαϊκής δεξιάς

Ο Julian Barnes είχε γράψει: «Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, αλλά ρεύεται ένα χαλασμένο κρεμμύδι που έφαγε πριν πολλά χρόνια». Δεδομένου ότι η λαϊκή δεξιά και ο φασισμός συνθέτουν ένα υπέροχο καλάθι γεμάτο χαλασμένα κρεμμύδια, δεν είναι τυχαίο που η δυσωδία αυτών, κάθε λίγα χρόνια, σκάει και πάλι στα μούτρα της ανθρωπότητας παρά τα όποια θετικά βήματα της τελευταίας.

Τα σημάδια που χτυπάνε τον συναγερμό για το εκάστοτε «ρέψιμο» είναι γνώριμα. Ακόμα και όποιος έχει διαβάσει λίγη σύγχρονη Ιστορία επιπέδου Λυκείου, μπορεί να αναγνωρίσει τις περιόδους εκείνες όπου η παρακμή διαδεχόταν μία πολιτισμική ακμή και βύθιζε κοινωνίες σε μεσαιωνικές καταστάσεις. Και ο κοινός παρονομαστής αυτών των περιόδων ήταν η οικονομική ύφεση που οδηγούσε σε μία ευρύτερη κοινωνική δυσαρέσκεια που με τη σειρά της έδινε πρόσφορο έδαφος για την «άνθιση» γενικευμένων λαϊκό-δεξιών και φασιστικών αντιλήψεων.

Το αυγό του φιδιού εκκολάπτεται από κότες, αλλά και από αυτούς που υποτιμούν τα πρώιμα σημάδια «αποδημοκρατισμού», αυτοδικίας και διάχυσης ολοκληρωτικών απόψεων. Η λαϊκή δεξιά που αποτελεί πρώιμο στάδιο του φασισμού δεν εκφράζεται απαραίτητα μέσα από την άνοδο δεξιών κομμάτων ή συμβατικά δεξιών θέσεων, αλλά από συγκεκριμένες νοοτροπίες που σε μία συναισθηματική κατάσταση θα μπορούσαν να οδηγήσουν τον ψηφοφόρο στην ανάδειξη κομμάτων ή πολιτικών σχηματισμών που εκφράζουν ακραίες και συντηρητικές απόψεις ακόμα και αν ανήκουν σε ολόκληρο το πολιτικό φάσμα. Καταστάσεις όπου υψώνονται εθνικές σημαίες για οποιονδήποτε λόγο, όπου ο τραμπουκισμός πληθαίνει, όπου η λογική δίνει τη θέση της στον συναισθηματισμό, όπου η δημιουργικότητα δίνει θέση στην μοιρολατρία, όπου οι πιέσεις για την επαναφορά αξιών όπως «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» αποκτούν όλο και περισσότερους ακόλουθους, όπου το Κράτος αποδεικνύεται ανίκανο να θέσει και να εφαρμόσει στοιχειώδεις κανόνες δικαίου, όπου οι θεωρίες συνομωσίας υπερκαλύπτουν την πραγματική πληροφορία και όπου η στοχοποίηση των ανθρώπων με φυλετικά, κοινωνικά αλλά και οικονομικά κριτήρια συνθέτει πεδία έχθρας, αποτελούν σαφή σημάδια ανόδου ολοκληρωτικών, συντηρητικών και ακραίων ιδεών.

Ένα πολύ πρόσφατο και εμφανέστατο παράδειγμα, εκτός από τα ελληνικά τεκταινόμενα, αποτελούν οι ΗΠΑ, όπου εν μέσω ύφεσης και της επικείμενης κρίσης, οι ακροδεξιές και συντηρητικές φωνές ξεπετάγονται στο δημόσιο βήμα μέσα σε μία βραδιά και κερδίζουν γρήγορα έδαφος. Κινήματα όπως το «Tea Party Movement» και υπερσυντηρητικοί πολιτικοί όπως η Sarah Palin εκφράζονται με τέτοιον τρόπο ώστε να προάγονται ακροδεξιές και συντηρητικές αντιλήψεις ως διέξοδοι από την οικονομική κρίση. Παρόμοιες καταστάσεις είναι πλέον εμφανείς στην Ευρώπη και φυσικά στην Ελλάδα, όπου η λαϊκή δεξιά, ακόμα και η ακροδεξιά, έχουν ήδη ένα σημαντικό μερίδιο επιρροής στην κοινωνία, εκμεταλλευόμενες την οικονομική ύφεση, και διεισδύουν με ευκολία τόσο σε διαφορετικά κοινωνικά στρώματα, όσο και σε πολιτικούς χώρους που παλαιότερα αποτελούσαν παραδοσιακούς εχθρούς τους.

Τα καλά νέα είναι ότι, όπως οι κοινωνίες επιτρέπουν την «άνθιση» της λαϊκής δεξιάς, έτσι μπορούν και να την «κλαδέψουν», εφόσον αυτή η ανάγκη γίνει συνειδητή από την πλειοψηφία τους. Μόνο που εκεί μετράει περισσότερο το επίπεδο ωριμότητας, παιδείας και ετοιμότητας της κοινωνίας, παρά οι καθεαυτό διαθέσεις των συντηρητικών ομάδων. Η ιστορία, βέβαια, εκτός από τα ρεψίματα έχει δείξει ότι όλες οι περίοδοι είναι κατά κανόνα σκοτεινές με μικρές αναλαμπές πολιτισμικής ακμής. Τους τελευταίους δύο αιώνες, οι αναλαμπές αυτές φαίνονται να είναι πιο πυκνές, αλλά το DNA δεκάδων χιλιάδων ετών δεν μπορεί να αλλάξει τόσο εύκολα και γρήγορα, επειδή απλά πλαισιώνεται από πολιτισμικές συμβάσεις. Η δημοκρατία αλλά και οποιαδήποτε κοινωνική συνθήκη ευνομίας και δικαίου, είναι εύθραυστα κατασκευάσματα που χρειάζονται πολύ περισσότερη δουλειά και συλλογική προσπάθεια σε σχέση με την ευκολία της αμεσότητας που παρέχει η βία, η αυτοδικία και η οχλοκρατία. Η ευθύνη για την κατεύθυνση που θα επιλέξουμε να πάρουμε, βαραίνει τον καθένα από εμάς. Είναι στο χέρι του καθενός να μην παραχωρεί έδαφος σε ρητορικές και πράξεις που βοηθούν στην επέκταση του δεξιού λαϊκισμού με τις ακροδεξιές του προεκτάσεις, να διατηρεί την ψυχραιμία του και σε κάθε περίπτωση να προβάλλει την λογική του έναντι του συναισθηματισμού του. Άλλωστε, ένα σημαντικό ιστορικό μάθημα του 20ου αιώνα ήταν ότι ο φασισμός δεν στηρίχθηκε μόνο στον φόβο, αλλά και στον υπέρμετρο ενθουσιασμό.


9 σχόλια:

  1. Ελπίζω να ξέρεις πόσο συμφωνώ, μια και συχνά μιλάω κι εγώ για την επόμενη εποχή σκοταδισμού, στην οποία έχουμε αρχίσει να μπαίνουμε, πιστεύω, τα τελευταία 30 χρόνια. Αλλά θέλω να επισημάνω και μερικές λεπτομέρειες που δίνουν και μια περαιτέρω διάσταση σ' αυτά τα σωστά που γράφεις: Και ο φασισμός και ο Εθνικοσοσιαλισμός (Ναζισμός) ξεκίνησαν από ...σοσιαλιστική (επισήμως) βάση. Επειδή ίσως η φτώχεια και το χάσιμο κοινωνικής ταυτότητας, και η απελπισία, επηρεάζουν πρώτα τα φτωχότερα στρώματα, τα οποία με ...υπέρμετρο ενθουσιασμό ασπάζονται ότι τους υποσχεθεί αυτά που τους λείπουν, μειώνοντας τον κύκλο των ανθρώπων που θα τα γευτούν με το να αποκλείουν τους "έξω" (μετανάστες, Εβραίους, κλπ...)

    Πράγματι, το τρίπτυχο «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» κραυγάζει "δεξιά" κα "ακροδεξιά". Αλλά, μόνο όταν θεωρούμε την δικιά μας πατρίδα καλύτερη από τις άλλες, μόνο όταν πιστεύουμε ότι η θρησκεία μας πάει γραμμή για παράδεισο και όλες οι άλλες θρησκείες και φιλοσοφίες είναι του διαβόλου, και μόνο όταν η οικογένεια είναι ένα κάστρο αντί για μια απλή αγάπη.

    Το "δεξιό" οικονομικό σύστημα αποτυχαίνει μπροστά στα μάτια μας, δεκαετίες αφού απέτυχε η αριστερά. Πριν όμως βρούμε καινούργιο τρόπο να κατανοούμε την πολιτική και την οικονομία (αν βρούμε) είναι ειρωνικό ότι η αποτυχία της δεξιάς στέλνει τόσο κόσμο προς τα δεξιά...

    Αδιέξοδο. Το τελευταίο είχε κρατήσει κάπου χίλια χρόνια αλλά τότε δεν είχαν πυρηνικά και βιολογικά όπλα και πάνω από εφτά δις νοματέους...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. @ thinks

    Δε νομίζω να υπάρξει ποτέ τέλειο πολιτικό ή οικονομικό σύστημα, δεδομένου ότι ο πολιτισμός είναι ανθρώπινο κατασκεύασμα, και ο άνθρωπος αν και προσαρμοστικός και ευφυής, παραμένει μη-τέλειος.

    Υπό αυτό το πρίσμα καταργήθηκε και η θανατική ποινή ως αναγνώριση της ανθρώπινης ατέλειας και της πιθανότητας (όσο μικρή και αν είναι) μίας "μη-τέλειας" δικαστικής απόφασης.

    Ο καπιταλισμός, παρά τις επικρίσεις που δέχεται και σίγουρα παρά τις απανωτές κρίσεις των τελευταίων ετών, παραμένει ένα μέσο σταθερότητας. Τα αρνητικά του που βγαίνουν τώρα στην επιφάνεια, πρέπει να δώσουν έδαφος για την εύρεση καλύτερων οικονομικών άρα και κοινωνικών μοντέλων και όχι οπισθοδρομικές λύσεις.

    Κάνω quote από το "Atlas Shrugged" της Ayn Rand, την οποία παρεμπιπτόντως δεν μπορώ να πω ότι έχω σε πολύ υψηλή εκτίμηση, αλλά σε ορισμένα θέματα, ορθώς λαλεί:
    "Run for your life from any man who tells you that money is evil. That sentence is the leper’s bell of an approaching looter. So long as men live together on earth and need means to deal with one another – their only substitute, if they abandon money, is the muzzle of a gun."

    @ ajaxoftelamon

    Για κάθε κέρδος (προσωπικό ή κοινωνικό) υπάρχει πάντα κάποιο τίμημα ;)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ελληνάκι μου, δεν φαντάζεσαι πόσο συμφωνώ! Άλλωστε, ο καπιταλισμός δεν είναι σύστημα που εφευρέθηκε από τον ανθρώπινο νου όπως ο Σοσιαλισμός. Ο Καπιταλισμός είναι η επέκταση της Δαρβινικής εξέλιξης, και της υπερίσχυσης του ισχυρότερου, που είναι αναφαίρετα συνυφασμένα μέρη της φύσης μας. Και, "τα αρνητικά που βγαίνουν τώρα στην επιφάνεια" είναι τα κληρονομημένα μέσα στη φύση του καπιταλισμού προβλήματα της συνεχούς επέκτασης -μέχρι που δεν υπάρχει πια χώρος μέσα στον οποίον να γίνει επέκταση. Όπως συνεχής ζέστη και ξηρασία στο τέλος φέρνει καταιγίδα κι αστραπές να διορθώσουν τον κύκλο της ζωής και την ισορροπία της βιοσφαίρας.

    Η γνώμη μου για την θανατική ποινή είναι ότι δεν έχει κανείς το δικαίωμα να αφαιρέσει ζωή, ούτε και σαν "νόμιμη" δολοφονία, ούτε κι αν ήμασταν 101% σίγουροι για κάποιου την ενοχή. Άλλο κεφάλαιο.

    Όσο για τον τρόπο με τον οποίον η ανθρώπινη φύση διαχειρίζεται την φυσική εξέλιξη όπως διαφαίνεται στον Καπιταλισμό, υπάρχει και το άλλο απόφθεγμα: "If Finance is a gun, Politics is knowing when to pull the trigger!" (The Godfather III)

    :-)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. ο λαικισμός δεν είναι δεξιός ή αριστερός είναι απλά λαικισμός.

    Είναι το εργαλείο που χρησιμοποιούν για να παρακάμψουν και να διαστρεβλώσουν τις δημοκρατικές διαδικασίες.

    Είτε επικαλούμενοι τον "λαό", στο όνομα του οποίου δικαιολογούνται όλα είτε επικαλούμενοι "εχθρούς".

    Ετσι έχουμε πολλά παραδείγματα απο την ΕΣΣΔ του Στάλιν,Μπέρια κτλ αλλά και από τη σύγχρονη εποχή (ο λαός δεν ξεχνά τι σημαίνει Δεξιά, νόμος είναι το δίκιο του εργάτη κλπ)

    Το σημαντικότερο ανάχωμα κατά τη γνώμη μου είναι η ύπαρξη θεσμών και διαφάνειας. Όπου υπάρχουν ο λαικισμός περιορίζεται σε μικρές, ανευ σημασίας, ομάδες.

    Όπου όμως δεν υπάρχουν, είναι προαγγελος προβλημάτων

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Nομίζω ότι αντι να επιχειρηματολογήσεις επί του συγκεκριμένου φορτώνεις κάποιες ιδέες και συμπεριφορές που όπως ο ίδιος λες διατρέχουν όλο το πολιτικό φάσμα στην "λαική δεξιά" και διολισθαίνεις σιγά -σιγά σε ανυπόστατες ταυτίσεις (λαική δεξια-ακρα δεξιά -συντηρητισμός-φασισμός.
    "Τα πρώιμα σημάδια αποδημοκρατισμού αυτοδικίας και διάχυσης ολοκληρωτικών απόψεων" στην χώρα μας είναι παλιά εστω και αν είχαν φορέσει δημοκρατικό μανδύα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. "Όσοι μιλούν περί ενιαίου μισθολογίου τους λέμε πως δεν έχουν ιδέα για το πώς βγαίνει το μεροκάματο στη ΔΕΗ", αναφέρει η ΓΕΝΟΠ

    Υποκλιθείτε! Να τι σημαίνει λαική Δεξιά (και ο Αυριανισμός ελληνάκι λαική δεξιά δεν είναι ?)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. @firiki2010 + ser
    Η αλήθεια είναι ότι τα όρια λαϊκής και αριστερής δεξιάς στην Ελλάδα, είναι μία απέραντη γκρίζα ζώνη. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, έγκειται στο γεγονός ότι σχεδόν στο σύνολό του, το ελληνικό πολιτικό φάσμα είναι αρκετά συντηρητικό με απόλυτες θέσεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. Erratum: "λαϊκής αριστεράς και λαϊκής δεξιάς"

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...