Δευτέρα, 25 Ιανουαρίου 2010

Η αντεπίθεση των άκρων

Μία από τις πιο ισχυρές ενδείξεις ασυνέχειας του ελληνικού πολιτισμού και ιδεώδους, ίσως να είναι η απώλεια του μέτρου. Αυτή η κατακρεούργηση του «Παν μέτρον άριστον». Και το πιο ανησυχητικό είναι ότι το μόνο που διαφαίνεται στον ορίζοντα είναι η περεταίρω άμβλυνση και απομάκρυνση από το μέτρο, με κατεύθυνση τα άκρα.

Ακραίες συμπεριφορές, ακραίες απόψεις, ακραία κατανάλωση και υπερβολικό πάθος σχεδόν για όλα, είναι μερικά από τα στοιχεία που συνθέτουν τα σημερινά ελληνικά μυαλά. Ακόμα, ακραία αρχιτεκτονική και ακραία αισθητική έχουν κατακλύσει ολόκληρη τη χώρα, ενώ ακραίοι οπαδοί στιγματίζουν αθλητικά γεγονότα. Και όλα αυτά γιατί; Επειδή μεγαλώνοντας, με κάποιον τρόπο ενισχύουμε την ισχυρογνωμοσύνη μας. Για κάποιο λόγο, μαθαίνουμε πως το βασικό είναι να τη βγάζει καθαρή ο εαυτούλης μας με οποιοδήποτε κόστος. Ακόμα και αν αυτό το κόστος είναι τα κλειστά μυαλά και η υπεράσπιση των θέσεών μας μέχρι τελικής πτώσης.

Η αλήθεια είναι, ότι ο τόπος έχει γεμίσει με «τελικές πτώσεις». Άνθρωποι σε θέσεις ευθύνης, ή άνθρωποι που επηρεάζουν διάφορες καταστάσεις, ακόμα και άνθρωποι που απλά ακούγονται δεξιά και αριστερά χωρίς να έχουν κάποιον ιδιαίτερο ρόλο, εμμένουν σε θέσεις και απόψεις χωρίς να συγκλίνουν προς κοινές αποφάσεις. Ο διάλογος χρησιμοποιείται πιο πολύ ως βιτρίνα για την δημοκρατία που θέλουμε να λέμε πως έχουμε, παρά ως μία παραγωγική και εποικοδομητική διαδικασία. Κατά κανόνα, όταν μιλάμε για διάλογο, αναφερόμαστε σε έναν παθιασμένο αντίλογο.

Σε τέτοιες καταστάσεις, φυσικά διαφεύγει και το βασικό νόημα. Αν για παράδειγμα πιάσεις έναν μέσο πιτσιρικά που υποστηρίζει την διεξαγωγή δημοψηφίσματος για τα δικαιώματα των μεταναστών δεύτερης γενιάς και του εξηγήσεις ότι το συγκεκριμένο θέμα είναι καθαρά θεσμικό και όχι φυλετικό ή εθνικό, ενδεχομένως να σε κοιτάξει σαν χάνος. Όχι επειδή του λες κάτι καινούργιο, αλλά επειδή θα θεωρήσει ότι είναι καθήκον του να αντιπαρέλθει μαζί σου για κάτι που υποστηρίζει αυτό τον καιρό τόσο παθιασμένα, χάνοντας φυσικά το όλο νόημα. Πιο πιθανό είναι να παραλογιστεί προκειμένου να προβάλλει κάποιο αντεπιχείρημα, παρά να επιχειρήσει να μάθει κάτι καινούργιο υποδηλώνοντας κάποιου είδους υποχώρηση.

Ο μέσος Έλληνας έχει μία στρεβλή αντίληψη για την υποχώρηση. Για την ακρίβεια, θεωρεί ότι εάν υπάρξει επιχείρημα που ανατρέπει τις στιβαρές απόψεις του, τότε αυτό μεταφράζεται αυτόματα σε αδυναμία εκ μέρους του, οπότε θα προτιμήσει να παραλογιστεί ή να αποδράσει από την κουβέντα, παρά να «υποχωρήσει». Στην πραγματικότητα όμως, αυτές οι μικρές υποχωρήσεις είναι που βγάζουν πιο εποικοδομητικά αποτελέσματα. Διότι μέσα από έναν πραγματικό διάλογο που περιέχει επιχειρήματα, αντεπιχειρήματα και υποχωρήσεις, γίνονται εκείνες οι ζυμώσεις που γεννάν νέες και θετικές ιδέες. Γι’ αυτό το λόγο τα άκρα, είτε αναφερόμαστε στην πολιτική, είτε στις αντιλήψεις, έχουν καταστροφικό χαρακτήρα. Διότι καθυστερούν μία κοινωνία από τον εποικοδομητικό διάλογο προς κάποια θετική κατεύθυνση.

Έχοντας συνηθίσει την «αρμονική» συνύπαρξή μας με τα άκρα, κάθε μέρα γινόμαστε μάρτυρες τόσο παράδοξων και ακραίων καταστάσεων που δεν ασχολούμαστε και ιδιαίτερα μαζί τους, ενώ αυτές συνεχίζουν την αποδόμηση της κοινωνικής συνοχής. Για παράδειγμα, θεωρούμε φυσιολογικό, και κυρίως δημοκρατικό, να υπάρχουν μέσα στο κοινοβούλιο δύο κόμματα που ιδεολογικά αλλά και πρακτικά τάσσονται επίσημα κατά του κοινοβουλίου και των δημοκρατικών θεσμών. Θεωρούμε φυσιολογικό ένας κλάδος με παράλογα αιτήματα να κλείνει τους δρόμους όποτε του γουστάρει. Θεωρούμε φυσιολογικό οι πανεπιστημιακοί χώροι να «αστυνομεύονται» από τον αντιεξουσιαστικό χώρο και την εξωκοινοβουλευτική αριστερά. Θεωρούμε φυσιολογικό να ακούγονται άκρως ρατσιστικοί χαρακτηρισμοί δημοσίως προς συνανθρώπους μας, αλλά να γίνονται και κοινωνικοί «αγώνες» εκτός νομικών πλαισίων. Δηλαδή θεωρούμε ότι ο νόμος πρέπει να ισχύει, ώστε να εξασφαλίζεται η αρμονική συνοχή του κοινωνικού ιστού, αλλά για ορισμένα θέματα που μας θίγουν εμάς προσωπικά δεν έγινε και τίποτα αν παρανομήσουμε. Θεωρούμε φυσιολογικό ένας δημοσιογράφος να παραπληροφορεί, να εκφράζει προσωπικές απόψεις και να βγάζει ετυμηγορίες πάνω σε θέματα που δεν έχει καμία σχέση. Θεωρούμε φυσιολογικό, παρά την ασχήμια των σημερινών ελληνικών πόλεων, να συνεχίζουμε να τις επεκτείνουμε με την ίδια αταξία και ασέβεια προς το περιβάλλον και την αρμονική αρχιτεκτονική.

Οι ακραίες απόψεις, δεν εκφράζονται μόνο στην πολιτική, αλλά και μέσα στην ίδια την ελληνική κοινωνία για διάφορα θέματα, μικρά και μεγάλα. Αυτή η απερίσκεπτη και κοινά αποδεκτή έκφραση των άκρων, ίσως και να είναι τελικά υπαίτια για την απομάκρυνσή μας από το μέτρο. Τόσο στις νοοτροπίες μας, όσο και στις πράξεις μας. Ακόμα και αυτή την περίοδο που η χώρα χρεοκοπεί, αδυνατούμε να αφήσουμε τα άκρα στην άκρη και να λειτουργήσουμε πιο συλλογικά και πιο συγκαταβατικά˙ μία αντίληψη που ήδη πληρώνουμε και ενδεχομένως να πληρώσουμε ακόμα πιο ακριβά στο εγγύς μέλλον.

8 σχόλια:

  1. Δίκη και Ύβρη

    "Δίκη θα ειπεί να συμπεριφέρεται μετρημένα ο άνθρωπος στη σχέση του με τον εαυτό του, στη σχέση του με το συνάνθρωπο...Δίκη θα ειπεί να μην χαραμίζεσαι ποτέ στον εαυτό σου μπροστά στο άδικο και το ψέμα.."


    "...ο Αισχύλος το δίδασκε πρωί και απόγευμα στα θέατρα με τη δική τους γλώσσα: προσέχετε την ύβρη, τους έλεγε. Δεν υπάρχει χολερότερη χολέρα στον άνθρωπο. Κι όταν η ύβρη ανθίσει, τότε θα θρέψει το στάχυ της τύφλας. Και ύστερα θα θερίσετε τις θημωνιές του μεγάλου θρήνου"

    Λ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Καλημέρα Ελληνάκι..

    Να μην μπερδεύουμε, όμως, το 'μέτρο' με την μετριότητα. Ούτε το 'ακραίο' με την υπέρβαση.
    Αυτή τη στιγμή ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ υπερβάσεις, αλλά πούν τες;;...

    Τώρα, βέβαια, σ' όλα τα υπόλοιπα, δίκιο έχεις, αλλά το Ελληνικό μπάχαλο δεν είναι απλώς μια 'απώλεια του αρχαιοελληνικού μέτρου' (που πιθανώς ζητούμενο ήταν ΚΑΙ στην αρχαία Ελλάδα), έχει πολλούς πατεράδες, ιστορικούς, ξένους και ντόπιους...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Ορμώμενος από το σχόλιο του Θανάση ας θυμίσω ένα εξαιρετικό τραγούδι του Θανάση Γκαϊφίλια "η συνωμοσία των μετρίων". Πέραν τούτου, οφείλω να εκφράσω τη ζήλια μου, το φθόνο μου προς τον αρθρογράφο και το μίσος για την αδυναμία μου. καθώς σχολιάζω ένα εξαιρετικό άρθρο-επιφυλλίδα (γιατί ουσιαστικά πρόκειται για ένα δοκίμιο με μικρή έκταση κι διαχρονικές αξίες).

    Διδάσκω στην Α΄ Λυκείου τις προϋποθέσεις του διαλόγου (στο μάθημα της Έκθεσης). Βασική προϋπόθεση είναι να προσερχόμαστε σε διάλογο χωρίς ακρότητες, χωρίς φανατισμό και πάντα με τη σκέψη ότι -όπως πάμε να πείσουμε- ίσως πεισθούμε κιόλας. Άνθρωπος που δεν ξέρει να ακούει, δεν μπορεί να κάνει διάλογο κι ούτε καλά καλά να μείνει στην κοινωνία που ουσιαστικά στηρίζεται στο διάλογο και τις αμοιβαίες υποχωρήσεις.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. ΠΑΟ-Ολυμπακός και τα μυαλά στα κάγκελα και η ίδια ηλίθια μάο - μάο ποδοσφαιρονοοτροπία έχει περάσει σε όοοολα τα άλλα, σημαντικά και ασήμαντα.

    Με τέτοια κολλημένα μυαλά όχι υπέρβαση των δυνατοτήτων μας που λέει ο Θανάσης Ξ δεν μπορούμε να κάνουμε, αλλά ούτε την μετριότητα να πιάσουμε σαν χώρα.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Μηπως σ΄αυτο το χαλι που εχει περιελθει η χώρα, μια μαζική αντιδραση του κοσμου, ένα μαζικό χάσιμο του μέτρου θα έχει μια αλλη σημασία,μια αλλη διάσταση και μια γοητεία ότι σηκωθηκαμε απο τον καναπε μας ίσως;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. @ Greek Rider

    Ενδιαφέρον. Δεν ήξερα ότι ήταν του Αισχύλου τα συγκεκριμένα λόγια.

    @ Θανάσης Ξ.

    Ουδέν μπέρδεμα σε αυτά που αναφέρεις. Και ενδεχομένως οι υπερβάσεις να υπάρχουν τριγύρω μας, αλλά επικαλύπτονται από εκατομύρια άλλες αγριοφωνάρες. Ενδεχομένως εκεί να έγκειται και το πρόβλημα συνεννόησης. Στο ότι ακόμα μας επιβάλλονται οι αγριοφωνάρες.

    @ δείμος του πολίτη

    Κι όμως, η ελληνική κοινωνία, κατά κανόνα και με κάποιον περίεργο τρόπο είναι δομημένη πάνω στην απουσία διαλόγου. Ίσως πάλι, να έχουμε κρατήσει κάποια πολύ βασικά στοιχεία συνοχής και στα υπόλοιπα να βγάζουμε τα μάτια μας. Έχω την αίσθηση όμως ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν είναι και από τα δυνατότερα.

    @ pølsemannen

    Όπως λέει και το σύνθημα στους τοίχους: "ΕΔΩ ΜΟΝΟ (Μ)ΠΑΟΚ"

    @ Lina

    Η αποδόμηση μίας "στραβής" κοινωνίας, ίσως να είχε νόημα να περιέλθει σε μία χαοτική κατάσταση με την ελπίδα να αναγεννηθεί κάτι νέο και καλύτερο, εφόσον η κοινωνία στην οποία αναφερόμαστε έχει συγκεκριμένη μορφή.

    Γνώμη μου είναι οτι η ελληνική κοινωνία δεν έχει κάποιο συγκεκριμένο μοτίβο, πέρα από τον άκρο ατομικισμό των μελών της. Άρα αν το ζητούμενο είναι να αναδυθεί κάτι πιο συλλογικό, τότε δεν ξέρω αν ένα διάστημα χάους θα είχε τέτοια αποτελέσματα.

    Από την άλλη πάλι, ένα χαοτικό σύστημα είναι πάντα απρόβλεπτο, οπότε γιατί όχι;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Συμφωνώ με αυτά που λες για τα άκρα, αλλά η χρεωκοπεία πιστεύω έχει να κάνει με την παρασιτική συμπεριφορά μας.
    Κανείς δε σκέφτεται το σύνολο. Νομίζει ότι είναι κάτι άλλο και η τύχη του είναι ξεχωριστή από το σύντολο.
    Τα λοιπά είναι θέματα παιδείας.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. @ suncitizen

    Μα ακριβώς αυτό. Ο διαρκής και διάχυτος ατομικισμός σε ολόκληρη την ελληνική κοινωνία, είναι μία ακραία κατάσταση.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...