Intermission #47 (Locura edition)

Σκεφτόμουν να φορέσω αυτό και να κατέβω στους «αγανακτισμένους». Νομίζω πως οι μισοί θα με επαινούσαν για την αλληλέγγυα, ισπανική «hipsterιά» και οι άλλοι μισοί θα με κοίταζαν καχύποπτα, ελαφρώς στραβωμένοι, και με ανάμεικτα συναισθήματα.

Μία ύστατη ψύχραιμη άποψη

Την τρίτη ή τέταρτη μέρα της συγκέντρωσης των «αγανακτισμένων» στην πλατεία Συντάγματος, πήρε κάποιος το λόγο και είπε εμμέσως πλην σαφώς ότι ο κόσμος δεν πρέπει να φοβάται. Ότι πρέπει να πεισθεί να βγει από τα σπίτια του και να κατέβει στην πλατεία Συντάγματος χωρίς να φοβάται. Σωστό. Σε μία Δημοκρατία, πόσο μάλλον σε μία προσπάθεια για άμεση δημοκρατία, δεν πρέπει κανείς να φοβάται να μιλήσει, να συναθροιστεί σε χώρους, και να συζητήσει ελεύθερα. Το αίτημα ήταν τόσο εμφανέστατα σωστό που φυσικά καταχειροκροτήθηκε σχεδόν από όλο τον κόσμο.

Από το Σάββατο όμως μέχρι σήμερα, έχουν αλλάξει κάποια πράγματα. Η ατζέντα της «λαϊκής συνέλευσης» πλέον διαμορφώνει συγκεκριμένη γραμμή σταδιακά. Η ραχοκοκαλιά «Έξω το μνημόνιο, η κυβέρνηση, οι πολιτικοί, οι τράπεζες και η τρόικα» αρχίζει και αποκτά νεύρα, μύες, όργανα και μετουσιώνεται σε κάτι. Οτιδήποτε έξω από αυτό το κάτι, συνήθως λαμβάνει μία καλή ποσότητα γιουχαΐσματος ή βρισιδιών. Το πρόβλημα βέβαια δεν είναι τόσο οι συναισθηματικές και αυθόρμητες αντιδράσεις του κόσμου με αυτό τον τρόπο, όσο αυτό το «κάτι» το οποίο δεν μπορούν να γνωρίζουν ούτε οι συντονιστικές επιτροπές, ούτε ο κόσμος.

Στη Γερμανία και την Ιταλία του μεσοπολέμου δε νομίζω ότι ένας Γερμανός ή ένας Ιταλός πολίτης μπορούσε, για παράδειγμα, να δει πού θα οδηγούσε η εγχώρια λαϊκή οργή στις κοινωνίες τους. Παρόμοιες συνθήκες και παρόμοια συνθήματα. Οι οικονομίες είχαν μπει σε ύφεση, η ανεργία αυξανόταν και η αγανάκτηση ξεχείλιζε για το κουρασμένο και ανίκανο πολιτικό σύστημα. Οι «χαρισματικοί» Χίτλερ και Μουσολίνι χάιδευαν τα αυτιά του κόσμου υπενθυμίζοντάς του πόσο αγανακτισμένος πρέπει να είναι με όλα αυτά που συνέβαιναν τριγύρω του. Σύντομα ξεκίνησαν οι συναθροίσεις για να καούν βιβλία, να κυνηγηθούν άνθρωποι και να επιβληθεί μία συγκεκριμένη άποψη. Μερικές δεκαετίες αργότερα, και παρά το πρόσφατο ιστορικό μάθημα, ο Παπαδόπουλος και ο Παττακός θα χρησιμοποιήσουν την ίδια λαϊκή λευκή επιταγή της αγανάκτησης για ανατροπή του σαθρού και διεφθαρμένου πολιτικού συστήματος της εποχής.

Δεν έχει υπάρξει ποτέ ολοκληρωτισμός ή δικτατορία χωρίς τους ευφημισμούς ενός μεριδίου του λαού. Προκειμένου να ισχυροποιηθεί μία ολοκληρωτική ιδέα, πρέπει να αδυνατίσει μία θεσμικά δημοκρατική. Η παρεξήγηση της άμεσης δημοκρατίας με την πραγματική δημοκρατία μπορεί κάλλιστα να οδηγεί σε τέτοιες αδυναμίες, και συνήθως εν αγνοία των συμμετεχόντων. Ποιος μπορεί για παράδειγμα να κατηγορήσει τον ενθουσιασμό του κόσμου, όταν η μάζα λαού που είχε συγκεντρωθεί στα Προπύλαια για να ακούσει τον Μίκη να μιλάει για «Τούρκους και νέγρους» και εθνικές προδοσίες, κατέβηκε μετά στο Σύνταγμα για να αναμειχθεί με το εκεί κοινό; Ποιος μπορεί να κατηγορήσει έναν νέο άνθρωπο που δεν έχει ξαναβιώσει ένα τέτοιο γεγονός μαζικότητας και ενθουσιάζεται με το όλο κλίμα και με ότι αποφάσεις βγάζει η «λαϊκή συνέλευση»; Και άραγε, αν στηνόταν αντίστοιχο σκηνικό στην πλατεία του Αγίου Παντελεήμονα, οι εκεί «αγακακτισμένοι» και οι «πολιτικοποιημένοι ακτιβιστές» τους, δεν θα είχαν δικαίωμα να εκδίδουν λαϊκά ψηφίσματα και να τρομοκρατούν το οποιοδήποτε πολιτικό σύστημα για να ακουστεί η ατζέντα τους;

Δυστυχώς, ο ομιλητής που αναφέρεται στην πρώτη παράγραφο δεν εισακούστηκε. Όχι εσκεμμένα, ή από κάποιους ανθρώπους συγκεκριμένα. Απλά η τροπή της συγκεκριμένης συλλογικότητας έχει αποκλείσει ήδη άτομα από τον δημόσιο διάλογο, με γνώριμους ιστορικά τρόπους, και για να είμαι ειλικρινής, και μιλώντας προσωπικά πάντα, έχει αρχίσει να με φοβίζει. Ελπίζω να διαψευσθώ και μάλιστα σύντομα, πριν την εμβάθυνση της ύφεσης που επέρχεται.

Τολμήστε!

Θέλουμε να εκφράσουμε με τον πιο σαφή τρόπο την αγωνία μας για τη δραματική κατάσταση του τόπου. Η ισότιμη ένταξή μας στην Ευρώπη, αναγκαία για την επιβίωση της Ελλάδας ως σύγχρονης προηγμένης χώρας, αλλά και οι σημαντικές πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές κατακτήσεις που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της, απειλούνται σήμερα σοβαρά. Ως υπεύθυνοι πολίτες νοιώθουμε την ανάγκη να μιλήσουμε, καθώς οι φωνές του λαϊκισμού και της ανευθυνότητας κυριαρχούν στο δημόσιο λόγο, κρύβοντας από τους περισσότερους Έλληνες τη σοβαρότητα της κατάστασης και προτείνοντας λύσεις καταστροφικές, ανεδαφικές ή εξωπραγματικές σε στιγμή κρίσης.

Απευθύνουμε έκκληση σε όλες τις πολιτικές δυνάμεις του τόπου, σε όποια θέση και αν βρίσκονται: στον πρωθυπουργό, την κυβέρνηση και τους βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος, αλλά και τον αρχηγό και τους βουλευτές της αξιωματικής αντιπολίτευσης και τους αρχηγούς και τους βουλευτές των άλλων κομμάτων. Τους καλούμε όλους να αλλάξουν νοοτροπία, να παραμερίσουν τις ιδιοτέλειες, τις προσχηματικές αντιμαχίες, εσωκομματικές και εξωκομματικές, τους υπολογισμούς, τους συμψηφισμούς, καθώς και τις αγκυλωμένες στο παρελθόν ιδεολογικές και πολιτικές περιχαρακώσεις και να αναλάβουν επιτέλους στο ακέραιο τις ευθύνες τους. Τους ζητούμε να μιλήσουν με ειλικρίνεια στους έλληνες πολίτες για τους κινδύνους που απειλούν τη χώρα, για τον αγώνα και τις θυσίες που απαιτεί η σωτηρία και η ανάκτηση της αξιοπρέπειάς της, και να εργαστούν σκληρά και συστηματικά για τη νέα στροφή. Ο τόπος χρειάζεται μια ηγεσία ευθύνης και εθνικής ανασυγκρότησης που, σε συνεργασία με τους ευρωπαίους εταίρους μας, θα κάνει τα απαραίτητα για τη σωτηρία. Η κατάσταση έχει φτάσει στο απροχώρητο, και μόνο συντονισμένες ενέργειες, βασισμένες σε ένα νέο πνεύμα ομοψυχίας μπορούν να αποτρέψουν πλέον την καταστροφή. Όσοι αγνοούν προκλητικά τα σημεία των καιρών και, επιδεικνύοντας ασυγχώρητη ιδιοτέλεια, επιμένουν να επενδύουν στην κατάρρευση με οδηγό το δικό τους προσωπικό ή κομματικό συμφέρον, θα χρεωθούν στο ακέραιο την καταστροφή της χώρας. Υπάρχει ακόμη καιρός να σωθούμε, αν αυτοί που εκπροσωπούν τον λαό και παίρνουν τις αποφάσεις για λογαριασμό του, όπου κι αν βρίσκονται, είτε στην κυβέρνηση είτε στην αντιπολίτευση, είτε σε άλλους συλλογικούς φορείς ή όργανα, τολμήσουν να κάνουν το καθήκον τους.

Οι κατακτήσεις της σημερινής Ελλάδας στηρίχθηκαν σε κόπους και θυσίες γενεών. Δεν έχουμε δικαίωμα, πολιτικοί και πολίτες, να τις εγκαταλείψουμε ούτε να αφήσουμε κανέναν να τις καταστρέψει. Δεν έχουμε δικαίωμα να υποθηκεύσουμε το μέλλον και τα όνειρα των νέων και των επερχόμενων γενεών.

Υπογράφουν, από τα γράμματα και τις τέχνες:

Θανάσης Βαλτινός

Κική Δημουλά

Απόστολος Δοξιάδης

Τάκης Θεοδωρόπουλος

Αθηνά Κακούρη

Μένης Κουμανταρέας

Γιάννης Κουνέλης

Πέτρος Μάρκαρης

Τάσος Μπουλμέτης

Βασίλης Παπαβασιλείου

Διονύσης Σαββόπουλος,

Γιώργος Σκαμπαρδώνης

Αλέκος Φασιανός

Από την ακαδημαϊκή-επιστημονική κοινότητα:

Νίκος Αλιβιζάτος

Νάσος Βαγενάς

Γιάννης Βούλγαρης

Γιώργης Γιατρομανωλάκης

Άγγελος Δεληβοριάς

Γιώργος Δερτιλής

Αρίστος Δοξιάδης

Ορέστης Καλογήρου

Στάθης Καλύβας

Βάσω Κιντή

Ανδρέας Κούρκουλας

Νίκος Μουζέλης

Χαράλαμπος Μ. Μουτσόπουλος

Γιώργος Παγουλάτος

Κωνσταντίνος Παπαγεωργίου

Παύλος Σούρλας

Γιάννης Στουρνάρας

Σταύρος Τσακυράκης

Χαρίδημος Τσούκας

Αν συμφωνείτε με την έκκλησή μας, πατήσετε το κουμπί "like"/"μου αρέσει" της σελίδας "Τολμήστε" -- http://www.facebook.com/tolmiste

Αγανακτισμένοι πολλών ταχυτήτων

Αγανακτισμένοι δεν είναι μόνο οι Ελληναράδες με τις σημαίες-μπέρτες, οι φασίστες και οι «αγανακτισμένοι κάτοικοι» του Αγ. Παντελεήμονα. Δεν είναι μόνον αυτοί που μαθαίνουν στα παιδιά τους πώς να μουντζώνουν τη Βουλή και να βρίζουν. Δεν είναι μόνον αυτοί που παρκάρουν πάνω στα πεζοδρόμια της Σταδίου, της Πανεπιστημίου και της Ακαδημίας, γεμίζουν σκουπίδια το χώρο, κλέβουν την ουρά στα περίπτερα και ρίχνουν τη γόπα κάτω. Δεν είναι μόνον αυτοί που ανέχονται να αγοράζουν 2 ευρώ τη μπύρα και πιτόγυρους από παράνομους πωλητές.

Αγανακτισμένοι δεν είναι μόνον αυτοί που καλούν σε απεργίες διαρκείας, καταλήψεις, συμπαράσταση στους υπαλλήλους του ΤΤ, και στους λιμενεργάτες. Δεν είναι μόνον αυτοί που στη λαϊκή συνέλευση φωνάζουν τα ίδια που φώναζαν στις φοιτητικές τους κομματικές «συνελεύσεις». Δεν είναι μόνον οι κρατικοδίαιτοι υπάλληλοι του Δημοσίου και των ΔΕΚΟ που μπήκαν από την «πίσω πόρτα». Δεν είναι μόνον αυτοί που βρίζουν την Ευρωπαϊκή Ένωση επειδή μετά από 30 χρόνια συνεχών χρηματοδοτήσεων αποφάσισε να θέσει τους δικούς της όρους˙ χρηματοδοτήσεις που αντί να πάνε σε επενδύσεις, πήγαν σε cayenne, οικοδομές, κατανάλωση, off-shore, σκυλάδικα και βόλεμα.

Αγανακτισμένοι δεν είναι μόνον αυτοί που συγκρίνουν τον Πρωθυπουργό με δικτάτορα και πιόνι του νεοφιλελευθερισμού, ούτε οι Αυτιάδες, οι Τράγκες και οι Αναγνωστάκηδες του δημοσίου διαλόγου. Δεν είναι μόνον αυτοί που βρίζουν, διαρρηγνύουν ιμάτια, φωνάζουν και προσβάλλουν όποιον δεν συμφωνεί μαζί τους. Δεν είναι μόνον γνωστοί , μουσικοσυνθέτες, «πατριώτες» που αξιώνουν 250 χιλιάδες ευρώ αναδρομικά για την βουλευτική τους σύνταξη και στέλνουν μηνύματα συμπαράστασης. Δεν είναι μόνον αυτοί που ξέρουν πολύ καλά τη λέξη «κριτική» και αδιαφορούν παντελώς για την έννοια της «αυτοκριτικής».

Είναι όμως και αυτοί. Και η δική μου συνείδηση δεν θα επέτρεπε τη συμμετοχή στις αποφάσεις ενός πλήθους κόσμου που συμπεριλαμβάνει και τέτοιου είδους «αγανακτισμένους». Ακόμα και αν οι αρχικοί εμπνευστές της «αγανάκτησης» είναι όντως καλοπροαίρετοι και με αγνά κίνητρα.

Μαυρίστε πρόσωπα, όχι θεσμούς

Αν διαβάσεις τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας θα εντυπωσιαστείς. Θα έχεις την αίσθηση ότι διαβάζεις τον ΚΟΚ κάποιας βορειοευρωπαϊκής χώρας. Ο λόγος του εντυπωσιασμού σου θα είναι φυσικά η ασυμφωνία του ΚΟΚ με την ελληνική πραγματικότητα. Κι όμως, ο ελληνικός ΚΟΚ είναι αυτός. Προήλθε μετά από πολλά χρόνια εθνικών και διεθνών μελετών, εμπειρίας, ερευνών και διαρκών βελτιώσεων που συνεχώς κάνουν την οδήγηση ασφαλέστερη.

Το ίδιο συμβαίνει και με το Σύνταγμα της Ελλάδος. Αν το διαβάσεις θα εντυπωσιαστείς. Με εξαίρεση την «Αγία, Ομοούσια και Αδιαίρετη Τριάδα», και ορισμένα άρθρα, το ελληνικό Σύνταγμα δεν έχει να ζηλέψει σε κάτι από αντίστοιχα ευρωπαϊκά, στις χώρες των οποίων υπάρχει πραγματική δημοκρατία. Όπου, ως πραγματική δημοκρατία, ορίζουμε την σαφή διάκριση μεταξύ νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής εξουσίας.

Οι γαλλικές εθνοσυνελεύσεις, και οι Αμερικάνοι εξεγερμένοι στα τέλη του 18^ου αιώνα συνέταξαν τα πρώτα μοντέλα που αποτέλεσαν τη γέννηση των περισσοτέρων σύγχρονων δυτικών Συνταγμάτων. Λίγες δεκαετίες αργότερα, οι επαναστατημένοι Έλληνες θα επιδιώξουν το ίδιο, με το Σύνταγμα της Ελλάδας να διαμορφώνεται στις πρώτες εθνικές συνελεύσεις, το οποίο στην ουσία ήρθε σχεδόν ατόφιο από τη Δύση σε μία προσπάθεια ένταξης της Ελλάδας στο γενικότερο κύμα του ευρωπαϊκού διαφωτισμού που είχε παρασύρει την υπόλοιπη ήπειρο. Όπως αποδείχτηκε αργότερα βέβαια, οι Έλληνες ουδέποτε αποδέχτηκαν την έννοια του Συντάγματος. Κι όμως, στα μεταγενέστερα χρόνια, υπήρχε μία διαρκής διαμάχη για να επέλθει Δημοκρατία στη χώρα μας σύμφωνα με τις επιταγές του Συντάγματος. Άνθρωποι αγωνίστηκαν, βασανίστηκαν, διώχτηκαν, θανατώθηκαν, αγωνιζόμενοι να υπάρξει μία υποτυπώδης Δημοκρατία βασισμένη στις ιδέες που πρέσβευε το Σύνταγμα.

Σήμερα, το οικοδόμημα υπάρχει. Έχουμε Σύνταγμα στα δυτικά πρότυπα που εμπράκτως αποτελεί την ραχοκοκαλιά της εθνικής νομοθεσίας. Αναφέρεται εκτενώς στην διάκριση των τριών εξουσιών, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στο δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, στην ελευθερία της έκφρασης και του λόγου. Με αρκετούς αστερίσκους μεν, αλλά επί της ουσίας, όλα αυτά είναι εκεί. Το πρόβλημα δεν είναι το οικοδόμημα, αλλά οι άνθρωποι που το διαχειρίζονται, δηλαδή οι πολιτικοί, οι δημόσιοι λειτουργοί και οι δικαστές/νομικοί. Το πολιτικό σύστημα στην Ελλάδα δεν είναι σάπιο επειδή το οικοδόμημα της Δημοκρατίας είναι σαθρό, αλλά επειδή είναι σαθροί οι άνθρωποι που το απαρτίζουν.

Ο στόχος δεν πρέπει να είναι το οικοδόμημα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, αλλά οι άνθρωποι που την διαχειρίζονται. Και ο πιο δίκαιος και δημοκρατικός τρόπος να ανατρέψεις το συγκεκριμένο ανθρώπινο δυναμικό είναι μέσω του αναφαίρετου δικαιώματος των εκλογών. Εθνικών και τοπικών. Ευτυχώς για την ανθρώπινη σκέψη και την κοινωνική ειρήνη, οι σύγχρονες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της Ευρώπης δυσκολεύουν την εύκολη ανατροπή τους από τη βάση, με εξωθεσμικές διαδικασίες. Αυτό δεν είναι αντιδημοκρατικό, αλλά τουναντίον προστατεύει την δημοκρατία από κακοπροαίρετες ολιγαρχικές ή απολυταρχικές ομάδες. Ταυτόχρονα όμως, υπάρχει η ευελιξία να έρθει στην εξουσία οποιοσδήποτε έχει την πλειοψηφική στήριξη της βάσης και εφόσον φυσικά έχει την όρεξη για δουλειά και οργάνωση.

Έχει επισημανθεί πολλές φορές ότι κανένα δημοκρατικό σύστημα δεν είναι τέλειο, ή καλύτερα, δεν είναι όσο δημοκρατικό θα μπορούσε να είναι. Αυτό όμως δεν είναι δικαιολογία για να βάλλουμε ενάντια σε ένα οικοδόμημα που αποτελεί πανανθρώπινη κατάκτηση και που χτίστηκε με αγώνα, θυσίες, αίμα και σκληρή δουλειά. Οι βελτιώσεις ή οι σταδιακές μετατροπές σε ένα δικαιότερο σύστημα γίνονται χτίζοντας και όχι γκρεμίζοντας. Επειδή όμως αρχίζω να καταλήγω πλέον ότι σε οποιαδήποτε διχάλα αποφάσεων έχουμε μάθει να επιλέγουμε πάντα τον εύκολο δρόμο, έχω την αίσθηση ότι υπό τις παρούσες συνθήκες, δυστυχώς, το γκρέμισμα φαντάζει για πολύ κόσμο μία αποδεκτή λύση.

*Η παρούσα ανάρτηση θα μπορούσε να αποτελεί και συνέχεια της προηγούμενης κατά κάποιο τρόπο.

Έλα να αγανακτούμε ντάρλινγκ

Χθες, σε κάποια φάση στη συγκέντρωση των «αγανακτισμένων» στο Σύνταγμα, έσκασε μύτη η ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ με δύο γερανοφόρα και σήκωσε ένα τεράστιο πανό. Κάποιοι από το συγκεντρωμένο πλήθος άρχισαν τα γιουχαΐσματα, και η απορία που μου δημιουργήθηκε ήταν αναπόφευκτη. Προς τί το γιουχάισμα; Και η ΓΕΝΟΠ δεν είναι αγανακτισμένη; Άλλωστε το μότο της διοργάνωσης ήταν σαφές: «Αυθόρμητα, ακομμάτιστα, ειρηνικά, με μοναδικό κοινό παράγοντα, την αγανάκτησή μας». Άρα υπήρχε χώρος για οποιονδήποτε αγανακτισμένο.

Η αλήθεια είναι ότι χθες κατέβηκαν πολλών ειδών αγανακτισμένοι. Ενδεχομένως οι της ΓΕΝΟΠ να μην έτρωγαν γιουχάισμα αν δεν φορούσαν τα πορτοκαλί καπελάκια και δεν κατέβαιναν συντονισμένοι ως ΓΕΝΟΠ. Οι υπόλοιποι αγανακτισμένοι όμως τί ήταν; Αν κρίνω από τα διαδικτυακά καλέσματα, ανάμεσά τους υπήρχαν και εθνικιστές, «Σπίθες», «Άρματα», αριστεριστές, ακροδεξιοί, «Δεν πληρώνω», συνδικαλιστές (χωρίς καπελάκια) και γενικώς ένα κάρο κόσμος που ήταν αγανακτισμένος για τους δικούς του προσωπικούς λόγους. Και πολύ καλά έκανε που κατέβηκε ως αγανακτισμένος που ήταν. Το συγκεκριμένο συνονθύλευμα ιδεών ήταν εμφανέστατο και στο ηχητικό ποτ-πουρί που έβγαινε από τις ντουντούκες. Ο εθνικός ύμνος, «πότε θα κάμει ξαστεριά», «ψωμί παιδεία ελευθερία», το old time classic «να καεί το μπουρδέλο η Βουλή», «κλέφτες κλέφτες», κλπ.

Λυπάμαι που θα στεναχωρήσω τους ιδεολόγους «αγανακτισμένους» αναγνώστες μου, αλλά εγώ δεν μπορώ να αγανακτώ δίπλα με όλους αυτούς. Το μότο «όλοι ενωμένοι» δεν με εκφράζει σε τέτοιες περιπτώσεις. Όσο υπερασπίζομαι την κοινωνική συνοχή και την οποιαδήποτε προσπάθεια για κοινωνική ενότητα, τόσο θεωρώ ανούσιες, ίσως και επικίνδυνες σε ένα βαθμό, τις αντιδράσεις που υπό μία αόριστη έννοια φέρνουν κοντά αυτόν που προχτές βράδυ μπορεί να κυνηγούσε μετανάστες, τον βασιλόφρονα παππού, τον κακομαθημένο συνδικαλιστή, ενδεχομένως ένα μεγάλο μερίδιο πολιτών που είναι συνυπεύθυνο για την κρίση, μαζί με ένα άλλο μεγάλο μερίδιο που δεν είναι και όντως περνάει δύσκολες ημέρες. Θεωρώ σημαντικό να διαχωρίζεται η χρήσιμη ιδεολογία από τη σαπίλα, και ο συναισθηματισμός από τη λογική. Στην τελική, εγώ είμαι αγανακτισμένος για την ΜΗ εφαρμογή του μνημονίου. Αν κατέβαινα χθες στο Σύνταγμα και εκφραζόμουν ελεύθερα, πολύ πιθανό να έτρωγα κι εγώ γιουχαΐσματα.

Οι συγκεντρώσεις που έχουν ως κύριο σκοπό την αντίδραση σε κάτι, είναι ωφέλιμες όταν στοχεύουν στην αποσύνθεση κάποιου συγκεκριμένου στόχου. Η αντίδραση δεν είναι δημιουργική έννοια. Η δράση είναι. Επί του πρακτέου για να συμβεί κάτι όντως σε κοινωνικό ή πολιτικό επίπεδο, η αντίδραση πρέπει να είναι στιγμιαία, ώστε να αποσυνθέσει τον στόχο, και να δώσει χώρο σε μία μακροχρόνια δράση για να εποικοδομήσει κάτι άλλο. Μέχρι στιγμής, όχι μόνο τον τελευταίο χρόνο, αλλά και κατά την περίοδο ολόκληρης της μεταπολίτευσης, έχουμε κοινωνικές αντιδράσεις και όχι δράσεις. Η αποτελεσματικότητα όλων αυτών των αντιδράσεων, φαντάζομαι πως είναι εμφανέστατη ολόγυρά μας. Και αυτό είναι λογικό. Όταν αντιδράς για αόριστες έννοιες όπως η φτώχεια ή η κρίση χρησιμοποιώντας αόριστα μέσα όπως η «αγανάκτηση» δεν αναφέρεσαι σε κάτι συγκεκριμένο. Δεν υπάρχει άνθρωπος που θα σου πει «α εγώ είμαι υπέρ της φτώχειας και της κρίσης». Όταν όμως αντιδράς σε κάτι συγκεκριμένο, έχεις πάτημα για να περάσεις και σε στοχευόμενη δράση.

Ως εκ τούτου, το χθεσινό συμβάν δεν προσέφερε κάτι, γιατί το δομικό συστατικό του (η αοριστία της «αγανάκτησης») ήταν τέτοιο που δεν θα μπορούσε να επιτρέψει τη δημιουργία κάποιου εγχειρήματος. Σίγουρα είχε κόσμο, είχε ωραία ατμόσφαιρα, ενδεχομένως να είχε και πολλές όμορφες στιγμές και να προσέφερε αυτό που θα προσέφερε ένα οποιοδήποτε ωραίο πανηγύρι. Απλά στο τέλος ο καθένας φεύγει από το πανηγύρι με διαφορετική αίσθηση. Και επί του πρακτέου, όσο ωραίο και αν είναι ένα πανηγύρι, ξημερώνει η επόμενη μέρα που έχει πάλι τις ίδιες δυσκολίες, στο ίδιο περιβάλλον, με τα ίδια προβλήματα που επιδιώκουν άμεσες λύσεις και κυρίως δράσεις.

Ο ύπνος δεν θρέφει μόνο τα παιδιά

«Κάντε ησυχία μην ξυπνήσουμε τους Έλληνες» είναι ένα από τα συνθήματα που φωνάζουν οι Ισπανοί διαδηλωτές, κάτι το οποίο κατανοώ απόλυτα. Και το κατανοώ όχι λόγω του υπονοούμενου του συνθήματος, αλλά επειδή οι Ισπανοί που το φωνάζουν, μάλλον έχουν μία στρεβλή εικόνα για την ελληνική πραγματικότητα.

Είναι φυσιολογικό, όταν όλα τα ευρωπαϊκά ΜΜΕ ασχολούνται με την οικονομική κρίση της Ελλάδας, τα μέτρα λιτότητας, την αύξηση της φορολογίας, τη μείωση των μισθών και δείχνουν αποσπασματικά σκηνές από πορείες, οι λοιποί Ευρωπαίοι να νομίζουν αυτό που πλανάται και στη φαντασία διαφόρων εγχώριων «πατριωτών». Ότι δηλαδή η Ελλάδα ήταν μία μικρή ευρωπαϊκή χώρα όπου οι κάτοικοι ζούσαν μια ήσυχη και ειρηνική ζωή, απολαμβάνοντας όλες τις ανέσεις, τις παροχές και τα δικαιώματα ενός μέσου ευρωπαϊκού κράτους, μέχρι που ξαφνικά το κακό ΔΝΤ και οι Ευρωπαίοι τραπεζίτες αποφάσισαν να εξολοθρεύσουν τον λαό της, βάζοντάς τη σε μία στημένη προσπάθεια αποκατάστασης της βιωσιμότητας του δημοσίου χρέους, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα την μαζική πτώχευση των κατοίκων της.

Οι Ισπανοί, που αστειευόμενοι θέλουν να ξεσηκώσουν και τους «κοιμισμένους» Έλληνες, δεν γνωρίζουν ότι η σαπίλα, η διαφθορά, η αναξιοκρατία, οι σπατάλες και η εξαθλίωση της αξιοπρέπειας προϋπήρχαν της κρίσης. Δεν ξέρουν ότι αυτά για τα οποία μαζεύονται στις πλατείες τους και αποδοκιμάζουν, προϋπήρχαν και στην Ελλάδα της «ευημερίας» προ κρίσης. Η πραγματική δημοκρατία, η δικαιοσύνη, η αξιοκρατία, και η αξιοπρέπεια ήταν διαβλητές έννοιες σε όλη την περίοδο της μεταπολίτευσης. Δεν χρειαζόταν η οικονομική κρίση για να τα φέρει στην επιφάνεια. Απλά πριν την κρίση, ο ελληνικός ουρανός έβρεχε ευρωπαϊκό χρήμα, οπότε ποσώς ενδιαφερόταν οποιοσδήποτε για την κρίση των θεσμών και της δημοκρατίας γενικότερα. Η λαϊκή οργή που εκφράζεται στις μέρες μας δεν είναι τόσο για την κρίση των θεσμών, όσο για την κρίση της τσέπης. Και φυσικά, οι Ισπανοί δεν μπορούν να το γνωρίζουν αυτό, όπως κι εμείς δε θα μπορούσαμε να γνωρίζουμε για κάτι ανάλογο που συμβαίνει σε μία άλλη χώρα, πέρα από τις εικόνες που μεταφέρουν τα ΜΜΕ, και τις αναλύσεις που μεταφράζει σκοπίμως, όπως τον βολεύει, ο κάθε πολιτικός χώρος.

Οι Ισπανοί και οι εγχώριοι ιεροκήρυκες που προσπαθούν να μετουσιώσουν την αγανάκτηση σε δράση, παραβλέπουν ένα σημαντικό στοιχείο. Ότι η αγανάκτηση δεν είναι ενιαία. Άλλος αγανακτεί επειδή έχασε τη δουλειά του, άλλος επειδή μειώθηκε ο μισθός του, άλλος επειδή θεωρεί ότι το μνημόνιο έφερε τη συμφορά, άλλος επειδή το μνημόνιο δεν εφαρμόζεται ουσιαστικά, άλλος για την κοινωνική ένταση, άλλος για την κυβερνητική δειλία στην έμπρακτη εφαρμογή του μνημονίου, κλπ. Η πιο ουσιαστική αγανάκτηση, αυτή που αφορά τους θεσμούς και τις πιο βαθιές δομές που είναι υπεύθυνες για την κρίση, εκφράζεται από τους ίδιους ανθρώπους που αγανακτούσαν και προ κρίσης και οι οποίοι όπως τότε, έτσι και τώρα αποτελούν μία ασήμαντη μειοψηφία˙ τουλάχιστον όσον αφορά τον δημόσιο λόγο.

Εάν κάποια στιγμή η Πλατεία Συντάγματος γέμιζε με ένα ή δύο εκατομμύρια αγανακτισμένους, τότε μάλλον σε καλό δρόμο θα είμαστε. Θα σήμαινε ότι οι παλιές δομές όντως καταρρέουν και οι απανταχού βολεμένοι και οι συντεχνίες τους ξεβολεύονται. Οι Ισπανοί θα χειροκροτούσαν και θα φώναζαν «επιτέλους ξύπνησαν οι Έλληνες», αλλά και πάλι για παρεξηγημένους λόγους.