Κυριακή, 5 Απριλίου 2009

Η συνομωσία της ανοησίας

Η ελευθερία του λόγου είναι από τα μεγαλύτερα αγαθά που μπορεί να παρέχει μία δημοκρατική κοινωνία, και θα πρέπει συνεχώς να διαφυλάσσεται υπό οποιεσδήποτε συνθήκες, για πασιφανείς λόγους. Το μοναδικό πρόβλημα που μπορεί να προκύψει από την απρόσκοπτη ελευθερία του λόγου, έχει να κάνει με την έλλειψη παιδείας σε μία κοινωνία, και ονομάζεται «αρλουμπολογία».

Όπως φυσικά όλοι έχουν το δικαίωμα στην ελευθερία του λόγου, το ίδιο δικαίωμα έχουν όλοι και στην αρλουμπολογία. Όλα καλά μέχρις εδώ. Όλοι έχουμε και θα συνεχίσουμε ανά καιρούς να εκτοξεύουμε απερίσκεπτες ανοησίες ή απόψεις που αργότερα ενδεχομένως να αναθεωρήσουμε. Τα προβλήματα ξεκινάνε με τον αμοιβαίο συνδυασμό αρλουμπολογίας και ευρύτερης έλλειψης παιδείας, καθώς ορισμένοι επωφελούνται χρησιμοποιώντας την ανοησία των πολλών για να προωθήσουν τους ιδιοτελείς σκοπούς τους ή απλά την ξερολίασή τους (σημ. μεταφρ. ξερολίαση: το αντικείμενο δράσης του ξερόλα). Όταν μάλιστα αυτό αρχίζει και αποκτά μαζικότερες διαστάσεις, τότε η συγκεκριμένη αρλουμπολογία, ονομάζεται «θεωρία συνομωσίας».

Οι θεωρίες συνομωσίας έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Από τη μία μπορούν να σε διασκεδάσουν όταν αναρωτιέσαι πως είναι δυνατόν να υπάρχει τόσο μεγάλη αφέλεια, από την άλλη μπορούν να μετατρέψουν και σένα τον ίδιο σε ένα θύμα και πριν το καταλάβεις να αρχίσεις να αναθεωρείς ακόμα και τη στοιχειώδη κριτική σου σκέψη.

Οι θεωρίες συνομωσίας δεν είναι τυχαίες. Μπορεί αυτό που διαπραγματεύονται να είναι μία τυχαία χαζομάρα και μισή, αλλά ο τρόπος που βρίσκουν πρόσφορο έδαφος στις αντιλήψεις μας δεν είναι καθόλου τυχαίος. Ξεκινά από το γεγονός ότι, προκειμένου να δεχτούμε κάτι «βολικό», ο εγκέφαλός μας είναι έτοιμος να θυσιάσει τη λογική και τις γνώσεις του. Έχει να κάνει με το πως αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα, την οποία προσπαθούμε συνεχώς να «προσαρμόσουμε» στα μέτρα μας. Έτσι, είναι φυσιολογικό, ένας άνθρωπος χωρίς παιδεία και χωρίς κριτική σκέψη, να ενδίδει πολύ πιο εύκολα σε θεωρίες συνομωσίας, από έναν άνθρωπο που έχει ένα πιο ισχυρό και καλλιεργημένο υπόβαθρο.

Ένα βασικό χαρακτηριστικό των θεωριών συνομωσίας είναι η αοριστία. Μια ιδέα διαδίδεται και βασίζεται μόνο σε προσωπικές ερμηνείες και αόριστες έννοιες, όπως η «ενέργεια», το «Σύστημα», ο «καπιταλισμός», οι «αναρχικοί», τα «αφεντικά», η «κοινή λογική», η «πνευματικότητα», η «ψυχοσύνθεση» κλπ. Αντίθετα με μία επιστημονική, λογική και τεκμηριωμένη αντίληψη που φαντάζει αρκετά τετράγωνη, συμπαγής και ψυχρή, μία θεωρία συνομωσίας μπορεί να έχει καμπύλες, ελαστικότητα και πολλές αποχρώσεις. Είναι σαν μία χημική ένωση που μπορεί να κάνει αλυσιδωτούς δεσμούς με αρκετές προσωπικές μας αντιλήψεις. Ως αποτέλεσμα, αρκετά στοιχεία της θεωρίας μπορεί να μας φαίνονται οικεία, ενώ τελικά δεν είναι. Στην πραγματικότητα βέβαια, η επιστημονική αντίληψη είναι πολύ πιο βαθιά, ενδιαφέρουσα, πολύχρωμη και με πλούσιο ιστορικό, αλλά δυστυχώς οι περισσότεροι επιλέγουν να μη μπαίνουν σε τέτοια βάθη και προτιμούν τον εύκολο δρόμο της μασημένης τροφής.

Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι όπου η συνομωσιολογία επηρεάζει αρνητικά μια κοινωνία. Ο πρώτος έχει να κάνει με την καλλιέργεια της αντίληψής μας. Εφόσον δεν ψάχνουμε μία βαθύτερη αλήθεια σε διάφορα θέματα που επηρεάζουν άμεσα τη ζωή μας, παραμένουμε ακαλλιέργητοι, τεμπέληδες και ευκολόπιστοι. Μπορεί, λοιπόν, οι χριστιανοί να τα φορτώνουν όλα στο Σατανά, και οι Έλληνες στους Τούρκους και τους Αμερικάνους, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι η επιχειρηματολογία τους στέκει ή ότι λαμβάνουν πρωτοβουλίες ώστε να λύσουν τα θέματά τους. Αντιθέτως, δεδομένου ότι όλα «φορτώνονται» σε μία ανυπέρβλητη δύναμη, και καμία δράση δεν πραγματοποιείται, ενδεχομένως μία ολόκληρη ζωή να ξοδευτεί υπό το εικονικό βάρος μίας ανύπαρκτης καταπίεσης.

Ο δεύτερος λόγος έχει να κάνει με τον αποπροσανατολισμό της κοινής γνώμης από σοβαρότερα και πρακτικά θέματα. Η συνταγή είναι απλή. Θέλεις ο κόσμος να μην ασχολείται με κάτι συγκεκριμένο; Δώσε του κάτι άλλο, ανούσιο και θεωρητικό για να απασχολείται. Μίλα του για φανταστικούς εχθρούς, θεωρητικές απειλές και γενικώς παραμυθάκια για να παθιάζεται με κάτι, αρκεί να μην εναντιώνεται ή ασκεί κριτική στα δικά σου κακώς κείμενα. Ένα εργαλείο αρκετά χρήσιμο σε κυβερνήσεις. Για παράδειγμα (λέμε τώρα), είσαι άχρηστος στην οργάνωση ενός κράτους και αφήνεις χιλιάδες στρέμματα δάσους να καούν; Επικεντρώνεις την προσοχή της κοινωνίας στην ιδεολογία των «τρομοκρατών» που έκαψαν ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο στην πλατεία Συντάγματος.

Βέβαια η τελευταία παράγραφος, φαντάζει από μόνη της ως μία θεωρία συνομωσίας, αλλά η αλήθεια είναι πως οι επινοητές διαφόρων αποπροσανατολιστικών ιδεών δεν έχουν αυτό κατά νου. Ειδικά, όσον αφορά την ελληνική κυβέρνηση που δεν μπορεί να βγάλει ούτε μία στοιχειωδώς ορθή απόφαση, αμφιβάλλω αν θα είχε ποτέ τη δυνατότητα να εφαρμόσει μία στοιχειώδη συνομωσιολογική πολιτική για κάποιο σκοπό. Στην Ελλάδα, η κάθε κυβέρνηση μπορεί να επαναπαύεται στην αφέλεια, το συντηρητισμό και τις μονοδιάστατες απόψεις που χαρακτηρίζουν τον μέσο Έλληνα πολίτη, προκειμένου τελικά να προωθηθούν συνομωσιολογικά συμφέροντα χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία και σχεδιασμό.

Η αμφισβήτηση είναι ένα σωστό και υγιές στοιχείο ενός μυαλού που συνεχώς αναζητά νέα δεδομένα και δεν επαναπαύεται σε διαφόρων ειδών παραμύθια και προπαγάνδες. Για να λειτουργήσει όμως σωστά η αμφισβήτηση, θα πρέπει να έχει και ένα στιβαρό υπόβαθρο γνώσεων που συνεχώς εμπλουτίζεται. Η συνεχιζόμενη αμφισβήτηση όλων και για πάντα έχει τελικά αντίθετα αποτελέσματα και παράγει άτομα με ανασφάλειες, απαισιοδοξία, μηδενισμό και ενδεχομένως τρομολαγνία. Η συνεχιζόμενη συνομωσιολογία γύρω από ένα θέμα παράγει μόνο αμφισβητίες που δεν έχουν ένα κοινό επίπεδο διαλόγου, επικοινωνίας ή αρχών και αξιών, αλλά ισοπεδώνουν τα πάντα γενικεύοντας και επικαλούμενοι την αοριστολογία που προαναφέρθηκε. Και με τέτοια μυαλά, μία κοινωνία δεν μπορεί να προχωρήσει μπροστά.

Οι θεωρίες συνομωσίας δεν είναι μόνο προνόμιο γνωστών ανόητων τηλε-πωλητών βιβλίων, παπάδων, πολιτικών και δημοσιογράφων αλλά αποτελούν ένα ευρύτερο ελληνικό κοινωνικό φαινόμενο που παράγει μία συνεχιζόμενη φασαρία και δεν επιτρέπει σε λογικές φωνές να ακουστούν. Ένα φαινόμενο που εξισώνει τη λογική με τον παραλογισμό και τη χρήσιμη γνώση με την άχρηστη. Άλλωστε η νοοτροπία του Ελληναρά ξερόλα που δεν σ’ αφήνει να σταυρώσεις λέξη και έχει άποψη για τα πάντα, έχει κοινές ρίζες με τη συνομωσιολογία. Και τα δύο ξεκινάνε από μία επιφανειακή εξήγηση των γεγονότων προκειμένου να συγκαλυφθεί το εσωτερικό κενό.

13 σχόλια:

  1. Θες να πεις ότι δεν μας κυνηγάει όλος ο πλανήτης, οι ενδογήινοι, οι κακοί τουρκοι και οι εβραιομασώνοι και δεν θα σωθούμε από την ομάδα Ε πριν το 2012? ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ???

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. τέτοια φαινόμενα δεν έχουν να κάνουν τόσο με το γνωστικό επίπεδο του ανθρώπινου μυαλού, αλλά με υποσυνείδητες ανασφάλειες που πολύ πιο δύσκολα διαλύονται.

    Αυτές οι ανασφάλειες πιέζουν για επίτευξη καποιας ψυχικής ισορροπίας μέσω της συσπείρωσης σε ομάδες, δημιουργίας διαφόρων αμυντικών μηχανισμών απέναντι σε μια απειλή, υιοθέτηση συγκεκριμένων τύπων συμπεριφορών και ιδεολογημάτων που συντηρούνται και αναπαράγονται με συγκεκριμένους γλωσσικούς κώδικες.

    Αυτοί οι γλωσσικοί κώδικες μιλούνε κατευθείαν στο ασυνείδητο, είναι τόσο καλά δουλεμένοι από αυτούς που επιθυμούν την χειραγώγησή μας που αρκούν λίγες ατάκες και κάποιο πάθος εκφοράς τους για να πείσουν σε χρόνο dt. Ενώ τα λογικά επιχειρήματα απαιτούν πολύ περισσότερο χρόνο για να αναπτυχθούν και φυσικά δεν μπορούν να λεχθούν με πάθος. Συνεπώς, δεν αγγίζουν καν τις πτυχές του ασυνείδητου.

    Δυστυχώς λοιπόν, και μορφωμένο άνθρωποι μπορούν να πέσουν θύματα συνωμοσιολογίας, αλλά και σχετικά αμόρφωτοι να έχουν πιο καθαρή αντίληψη και αντίσταση σε αυτήν.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Όπου υπάρχει καπνός, υπάρχει και φωτιά...
    Σκέψου ότι το 50/100 των Ελλήνων θεωρεί τη Μενεγάκη ξύπνια...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Οι θεωρίες συνομωσίας δε μαστίζουν μόνον την ελληνική κοινωνία και φαίνεται πως είναι της μοδός, πράγμα γνωστό εξάλλου, ακόμα και στη λογοτεχνία. Σε πιάνουν τα γέλια-ίσως και κλαυσίγελως- όταν αναλογίζεσαι ότι ο Ουμπέρτο Έκο στο "Εκκρεμές του Φουκό" βάζει τον ήρωα του να δίνει οδηγίες για πετυχημένο μυθιστόρημα σε επίδοξο συγγραφέα λέγοντάς του ότι πάνω από όλα πρέπει να περιέχει θεωρίες συνομωσίας. Κάποια χρόνια αργότερα εκδόθηκε ο "Κώδικας Ντα Βίντσι", που αξιοποιεί στα σοβαρά λέξη προς λέξη όλες τις σατιρικές συμβουλές του Έκο και είχε τρελή απήχηση. Πολύς κόσμος μάλιστα αναρωτιόταν για την αλήθεια(!)των θεωριών αυτών.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Χωρις θεωριες συνομωσιας πως θα συνεχισουν οι ηγετες να κοροιδευουν λαους; Θα φτιαχνοταν ποτε το Γκουανταναμο και θα εστελναν εκει τοσο κοσμο, αν δεν υπηρχαν συνομωσιες για τρομοκρατες,οι περισσοτερες των οποιων κατασκευαστηκαν και ποιοι τελικα θα πηγαιναν να σκοτωθουν στο Ιρακ και οπου αλλου τους εστειλαν, κατα καιρους, οι ΗΠΑ;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Ελληνάκι, έχεις δίκιο με τις θεωρίες συνομωσίας, είναι βολικό κι ευχάριστο να τις πιστεύει κανείς, αλλά λάθος κι επικίνδυνο καμιά φορά. Το προφανές επιχείρημα ενάντια στις θεωρίες είναι ότι για κάθε συνομωσία, η πιθανότητα επιτυχίας διαιρείται συνήθως με τον αριθμό των συμμετεχόντων. Γι' αυτό και καμμία συνομωσία με πάνω από μερικά άτομα δεν διατηρείται μυστική για πολύ.

    Όταν ένα γεγονός εξηγείται ικανοποιητικά από μια θεωρία συνομωσίας, και εξίσου από την ανθρώπινη βλακεία και ηλιθιότητα, συνήθως η σωστή εξήγηση είναι το δεύτερο. Γι'αυτό ομίζω αυτό που λες για συνομωσία της κυβέρνησης για τον αποπροσανατολισμό από τις φωτιές δεν ισχύει. Εξηγείται πολύ καλά από την ηλιθιότητα των μαϊντανών/πολιτικών που βγαίνουν στην τηλεόραση και λένε αρλούμπες, σε συνδυασμό με την ηλιθιότητα του μέσου ιδιοκτήτη τηλεοπτικού δέκτη. Το ειρωνικό είναι ότι εδώ αντιστρέφεται αυτό που λες ότι ισχύει γενικά περί μοιρολατρίας. Αν ήταν θεωρία συνομωσίας, θα μπορούσαμε να κάνουμε κάτι. Η ηλιθιότητα όμως είναι παντοτινή. :-)

    Ο tyler έχει δίκιο, κι αν μου επιτρέπει το πάω ένα βήμα παραπέρα: είναι τόσο διαδεδομένο πλέον το να μιλάνε όλοι συναισθηματικά, που είναι πλέον zeitgeist. Αυτοί που μιλούν προπαγανδιστικά στο ασυνείδητο, με "πάθος" και "συναίσθημα" αλλά χωρίς λογικά επιχειρήματα, δεν το κάνουν επίτηδες, απλά ακολουθούν την πιό διαδεδομένη μέθοδο συζήτησης. Είναι στην ευθύνη του αναγνώστη/ακροατή να δεί τις γενικεύσεις, τις μεταφορές, τις παρομοιώσεις και όλο τον ποιητικό λόγο, και να τα μεταφράσει σε αντικειμενική γλώσσα. Ο ποιητικός λόγος είναι ωραίος για την ποίηση και την τέχνη, αλλά όχι για πολιτική συζήτηση.

    Elva: Οι θεωρίες συνομωσίας λοιπόν, δεν είναι τίποτα άλλο παρά μια μεγάλη συνομωσία "των ηγετών" και "των ΗΠΑ". :-)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Οι θεωρίες συνομωσίας είναι ο δράκος στο παραμύθι. Και παραμύθι χωρίς δράκο δεν υπάρχει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. @ Atron

    Το ξέρω πως πέφτεις από τα σύννεφα, αλλά κι εγώ το ίδιο έπαθα πριν το μάθω. Άσε και που το σατανικό μου σχέδιο να πάρω πολλά δάνεια με αποπληρωμή μετά το 2012 πήγε στράφι.

    @ Tyler Durden

    Σύμφωνοι. Τον μορφωμένο άνθρωπο όμως, εγώ τον εννοώ ως καλλιεργημένο. Όχι δηλαδή ως πτυχιούχο ή σπουδαγμένο, αλλά ως σκεπτόμενο με κριτική σκέψη. Ένας τέτοιος άνθρωπος εξ ορισμού φιλτράρει με άλλους μηχανισμούς ό,τι ακούει. Και μπορεί αρχικά να συμβαίνει αυτό που λες, δηλαδή η επικοινωνία σε συναισθηματικό ή υποσυνείδητο επίπεδο, αλλά σταδιακά αμφισβητείται και τελικώς είτε ρίπτεται στον καλαθο αχρήστων, είναι διερευνάται περεταίρω.

    @ patsiouri

    Όχι ρε! Πότε βγήκε τέτοια στατιστική;;; Δε μας έφτανε το δράμα των στατιστικών των πολιτικών δημοσκοπήσεων, τώρα αυτό;

    @ Κλεοπάτρα & Μινγκ

    Όντως. Και μην ξεχνάμε φυσικά και όλο το παρασκήνιο συνομωσιών πίσω από την 9/11/2001.

    Απλά νομίζω αυτό που έγραψα και στο τέλος. Ότι αυτή η γενικότερη ξερολίαση και η συναισθηματική αντιμετώπιση σε κάθε νέο, είναι αρκετά συγκεκριμένο χαρακτηριστικό της ελληνικής κοινωνίας, που ισχύει όχι μόνο για μεγάλες θεωρίες συνομωσίας, αλλά και σε καθημερινά θέματα.

    @ polyvios

    Το ίδιο πράγμα λέμε. Το παράδειγμα με τις φωτιές ήταν ειρωνικό ;)

    @ Panos

    Ωραίο τίτλος!

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Ώπα, ναι, τώρα το έπιασα. Έχει χαλάσει το sarcasm-detector μου, σόρυ.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. Εδώ υπάρχει κόμμα που εισήλθε στην βουλή τζογάροντας σε θεωρίες συνωμοσίας και λοιπές αρλούμπες και πλήρως ανυπόληπτοι γραφικοί τύποι που έκαναν ελλαδεμπορίστικες μεταμεσονύχτιες εκπομπές σε μικρά κανάλια σήμερα κοσμούν τα τηλεοπτικά πάνελ ή καλούνται ως ειδικοί σε εθνικά θέματα....

    doctor

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  11. Έτσι είναι Ελληνάκι,
    όσο βασιλεύει η απαιδευσία και η αμάθεια, η συνωμοσιολογία και οι κάθε είδους εύκολες και πρόχειρες λύσεις ευδοκιμούν.
    Τώρα για αυτό που λέει ο Doctor να προσθέσω ότι το συγκεκριμένο κόμμα προκόβει λόγω της ανεπάρκειας των μεγάλω κομμάτων...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  12. @ suncitizen

    ...και επίσης (ντρέπομαι που θα το πω), το συγκεκριμένο κόμμα για κάποια περίοδο ήταν στην ουσία το μοναδικό που έκανε ουσιαστική αντιπολίτευση.

    Μπορεί η φαμφαρολογία και η χαζομάρα να έπεφτε σύννεφο, αλλά ειδικά το Δεκέμβριο μόνο αυτοί ασκούσαν αντιπολίτευση. Κρίμα για εμάς, τα υπόλοιπα κόμματα και το πολίτευμά μας...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  13. "και οι Έλληνες στους Τούρκους και τους Αμερικάνους, αλλά αυτό δε σημαίνει ότι η επιχειρηματολογία τους στέκει ή ότι λαμβάνουν πρωτοβουλίες ώστε να λύσουν τα θέματά τους"

    Ας μην ξεχνάμε τους Εβραίους. Αυτοί κινουν τα νήματα.

    Καμιά φορά η (παρα)παιδεία είναι επικίνδυνο πράγμα, πολύ πιο επικίνδυνο από την έλλειψή της.

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...