Τετάρτη, 6 Απριλίου 2011

Εύθραυστες ισορροπίες

Η Δημοκρατία δεν είναι εύκολο σύστημα. Είναι μία πολύ εύθραυστη πολιτική ισορροπία, δεδομένου ότι περιλαμβάνει ένα σύνολο από πολλούς διαφορετικούς συμβιβασμούς ατόμων και κοινωνικών ομάδων. Η Δημοκρατία και η κοινωνική ειρήνη είναι εφικτοί στόχοι όταν η καθεαυτό Δημοκρατία αποτελεί τον ανώτερο σκοπό στις κοινωνικές συναλλαγές του κάθε ατόμου. Το «τίμημα» των ατομικών συμβιβασμών είναι οι δημοκρατικές συνθήκες που συνεχώς βελτιώνονται προκειμένου να εξασφαλίζουν όσο το δυνατό μεγαλύτερη ειρήνη, ισονομία και δικαιοσύνη ανάμεσα στα μέλη που την οικοδομούν.

Αν διαβάσεις ποτέ σύγχρονη ιστορία, θα δεις ότι τα ολοκληρωτικά καθεστώτα και οι ευρύτερες φασιστικές νοοτροπίες δεν εδραιώθηκαν ποτέ με «κακές» προθέσεις. Ο Χίτλερ για παράδειγμα, στις αρχές του ’30, δεν ανέβασε τη δημοτικότητα του στοχοποιώντας άμεσα τους Εβραίους και τις λοιπές φυλετικές και κοινωνικές μειονότητες. Ξεκίνησε εκμεταλλευόμενος μία ευρύτερη κοινωνική δυσαρέσκεια στην οικονομική κρίση της Γερμανίας, και την ανεργία που σκαρφάλωνε επικίνδυνα, προτάσσοντας ένα φιλολαϊκό πρόσωπο και χρησιμοποιώντας έναν εκτεταμένο λαϊκισμό στους λόγους και τη ρητορική του. Μόνο όταν το κοινό είχε πλέον υπνωτιστεί από τον παρατεταμένο λαϊκισμό, άρχισε και τους λόγους μίσους και στοχοποίησης των μειονοτήτων, χωρίς φυσικά να συναντήσει κάποια αξιόλογη λαϊκή αντίσταση. Γιατί όταν ο λαϊκισμός υπερκαλύπτει τον πολιτικό λόγο μίας κοινωνίας, χάνεται κάθε ίχνος ορθολογισμού και συγκρότησης του οποιουδήποτε δημοκρατικού συστήματος, και το συναίσθημα πλέον παίρνει τον λόγο. Και φυσικά, στα χέρια ενός ικανού δημαγωγού, ότι μυαλά και αν κουβαλάει, η συναισθηματικά φορτισμένη κοινωνία γίνεται πολύτιμος σύμμαχός του.

Η ιστορία επίσης έχει διδάξει, ότι οι περίοδοι κοινωνικής ειρήνης και ευημερίας είναι προσωρινές. Συνήθως την σκυτάλη παίρνει μία παρατεταμένη περίοδος παρακμής, σκοταδισμού και ανομίας που και αυτή με τη σειρά της δίνει τη θέση της σε μία νέα κοινωνική ακμή, κοκ. Το βασικότερο πλεονέκτημα που έχουμε σήμερα είναι ότι γνωρίζουμε αυτή την συνέπεια της ιστορίας στην περιοδικότητά της. Γνωρίζουμε επίσης ότι οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι τόσο εύθραυστες, που οποιεσδήποτε κατακτήσεις του πολιτεύματος, των επιστημών και των τεχνών, μπορούν μέσα σε λίγα χρόνια να ισοπεδωθούν και να δώσουν θέση σε έναν εκτεταμένο μεσαίωνα πολλών αιώνων.

Λαμβάνοντας αυτά υπόψη και υπό το φάσμα μίας πιο ψύχραιμης ματιάς στη σημερινή κρίση, θα πρέπει να έχουμε μία μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση σε ρητορικές και πράξεις που όχι μόνο κλυδωνίζουν τις ευαίσθητες ισορροπίες του δημοκρατικού πολιτεύματος (όσο κουτσουρεμένο και αν είναι αυτό επί της παρούσης), αλλά και που επαναλαμβάνουν τακτικές που ανήκουν σε «σκοτεινότερες» εποχές. Έτσι, η αποδοκιμασία και η βία όπως αναλύθηκαν σε πρόσφατο άρθρο του κ. Γιανναρά, σίγουρα δεν είναι ταυτόσημες έννοιες, αλλά υπό συγκεκριμένες συνθήκες μπορούν κάλλιστα να συμπλέουν σε έναν «ωκεανό αθωότητας», ροκανίζοντας σιγά σιγά τα θεμέλια ενός δημοκρατικού συστήματος, και τελικά να μας επιστρέψουν σε έναν κοινωνικό μεσαίωνα. Έτσι απλά και ξαφνικά. Άλλωστε, ιστορικά, κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει τις αρνητικές συνέπειες σε μία κοινωνική εξέλιξη. Οι όποιες δράσεις υποτίθεται ότι γίνονταν για τη βελτίωση του γενικότερου γίγνεσθαι.

Ας μην υποτιμούμε λοιπόν οποιαδήποτε «αντιδημοκρατική» πράξη, όπως δεν πρέπει να υποτιμούμε και οποιαδήποτε πράξη βίας. Είτε αυτή προέρχεται από την κοινωνία, είτε από το Κράτος. Η οποιαδήποτε αποδοκιμασία θα πρέπει να εκφράζεται με τρόπο που ενδυναμώνονται οι δημοκρατικοί θεσμοί και όχι το αντίθετο. Κανείς δεν αντιλέγει πως μια τέτοια τακτική είναι δυσκολότερη και σίγουρα πιο χρονοβόρα ή ενδεχομένως και πιο επίπονη. Όμως, μακροπρόθεσμα τα οφέλη είναι πολλαπλάσια και η έξοδος από την κρίση θα μπορούσε όντως να έχει θετικότερη αποτίμηση.



10 σχόλια:

  1. > Η οποιαδήποτε αποδοκιμασία θα πρέπει να εκφράζεται με τρόπο που ενδυναμώνονται οι δημοκρατικοί θεσμοί και όχι το αντίθετο.

    Μπορείς να γίνεις λίγο πιο σαφής εδώ; Η βία στην Κερατέα (από την πλευρά των κατοίκων) για παράδειγμα γίνεται με σαφή τρόπο που ενδυναμώνει τους δημοκρατικούς θεσμούς; Και αν όχι, πώς θα μπορούσε να γίνει;

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Δεν θα διαφωνήσω σε κάτι επί της ουσίας (παρεμπιπτόντως το βίδεον στο τέλος, μάλλον όλα τα λεφτά!).

    Όμως μάλλον εύκολα αναφύονται κάποια ερωτήματα, όπως για παράδειγμα το κατά πόσον ξέρουμε (όλοι οι πολίτες) τι σημαίνει Δημοκρατία. Διότι Δημοκρατία δεν σημαίνει πάω να ψηφίσω κάθε 3-4 χρόνια μόνο. Σημαίνει και τα ενδιάμεσα. Ως επίσης Δημοκρατία δεν σημαίνει αποχή (σε όλες τις μορφές της) αλλά συμμετοχή. Και πάει λέγοντας. Και η αλήθεια είναι ότι είτε για να γίνουν κάποια πράγματα που λες, είτε για να αποφευχθούν κάποια άλλα που επίσης λες, η συμμετοχή είναι απαραίτητη. Μήπως όμως συμμετοχή σημαίνει και αποδοκιμασία; (ρωτάω)
    Και τι είναι η αποδοκιμασία άραγε; Μόνο ένα παρατεταμένο "ουουου"; Ωραία, την πρώτη φορά είναι "ου". Την δεύτερη, άντε να'ναι πάλι "ου". Αν όμως και την τρίτη είναι "ου", το πολύ να εισπράξουμε κανά "δεν θέλω ου" όπως είχε πει ο Ράλλης. Θέλω να πω ότι όταν βρισκόμαστε υπό καθεστώς ασυδωσίας, όταν η βία (πάσης μορφής, όχι απαραίτητα σωματικής) είναι σχεδόν στο καθημερινό πρόγραμμα, τότε δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει να υπάρχουν αντίστοιχα και αντιδράσεις βίας. Το ερώτημα είναι τι βία θα είναι, διότι παρόλο που "είναι η μαμή της ιστορίας" δυστυχώς αποδεδειγμένα, εξακολουθεί να μην παραμένει κάτι καλό. Είμαστε όμως σε θέση ακόνμη και το μη καλό να το χρησιμοποιήσουμε με τέτοιον τρόπο ώστε τελικώς να προκύψει κάτι πραγματικά καλό (τα μακροπρόθεσμα που λες κι εσύ); Νομίζω ότι για να γίνει αυτό, πρέπει να ξέρουμε τι είναι η Δημοκρατία ή έστω τι Δημοκρατία θέλουμε. Πάλι στην αρχή επέστρεψα...

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. @ Panos Konstantinidis

    Προσφυγή στα δικαστήρια. Πράγμα που έχουν κάνει ήδη και στα οποία έχουν δικαιωθεί δύο φορές.

    @ Hades

    Οι πολιτικοί και οι κυβερνήσεις είναι μικρογραφία της κοινωνίας. Αλλάζοντας σταδιακά νοοτροπίες, αλλάζουν και τα πρόσωπα. Δεν πρόκειται ποτέ να υπάρξει πολίτευμα (δημοκρατία ή τυραννία) χωρίς διεφθαρμένη εξουσία. Μπορούν όμως να ενισχυθούν οι θεσμοί που την ελέγχουν, όπως η δικαιοσύνη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Tο βασικό πρόβλημα σε κάθε διαδικασία εύρεσης συμβιβασμού, είναι το αθάνατο ρητό "πίτα ολόκληρη και σκύλος χορτάτος" που κάθε ενήλιξ που σέβεται τον εαυτό του ασπάζεται.

    Εκ της πίτας και του σκύλου προκύπτουν τα διάφορα φαιδρά έως τραγικά στις διάφορες κοινωνίες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Η βία σίγουρα απειλεί τη δημοκρατία όπως και οι αντιδημοκρατιές εκδηλώσεις απέχθειας. Το ερώτημα όμως είναι τι είναι η δημοκρατία και αν η δημοκρατία είναι δημοκρατική. Όπως ανέλυσα το θέμα στη δημαγωγία της δημοκρατίας μάλλον δεν είναι ίδια ζητήματα.

    Η δημοκρατία μπορεί να γίνει δημοκρατική. Και αυτό μπορεί να επέλθει μόνο μέσα από αμφισβήτηση και τη συμμετοχή. Αμφισβήτηση δε σημαίνει άμεση ρήξη ούτε απόρριψη. Αλλά χωρίς αμφισβήτηση απλώς μένουμε να μηρυκάζουμε ένα σύστημα χωρίς ουσιαστικά να καλλιεργούμε την επιθυμία για αλλαγή και βελτίωσή του.

    Και πολύ φοβάμαι ότι το κείμενό σου, αυτό ακριβώς κάνει.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. @ δείμος του πολίτη

    Δεν κατέκρινα την αμφισβήτηση. Ίσα ίσα! Από το να αμφισβητείς όμως μέσω της ψήφου σου και της ενεργής συμμετοχής σου στα κοινά, μέχρι το γιαούρτωμα και την οχλοκρατική αποδοκιμασία υπάρχει μεγάλο φάσμα.

    Η αμφισβήτηση του υπάρχοντος σάπιου πολιτικού συστήματος είναι η μία όψη της παρούσας ευρύτερης νοοτροπίας. Η άλλη πλευρά είναι το "παίρνω το νόμο στα χέρια μου αυτοδικαίως".

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  7. Κατακρίνεις Ελληνάκι το ήπιο γιαούρτωμα. Όμως δεν σε προβληματίζει γιατί εμφανίζεται σήμερα;
    Γιατί σήμερα αμφισβητούνται οι θεσμοί;
    Την εποχή της «ευημερίας» η πολιτική ολιγαρχία έβρισκε το τρόπο να προβάλει ένα δημοκρατικό προσωπείο. Τώρα που οι μάσκες έπεσαν φάνηκε ότι δεν ζούμε μέσα σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα. Ολιγαρχία έχουμε.
    Η κοροϊδία αυτή εξοργίζει το λαό.
    “Η Δημοκρατία δεν είναι εύκολο σύστημα” ειδικά όταν ο νεοφιλελευθερισμός είναι η κυρίαρχη ιδεολογία.
    Πως είναι δυνατόν, όταν ο ανταγωνισμός και η επικράτηση του ισχυρού είναι η καθημερινή πρακτική ακόμα και μεταξύ των πολιτών, να απαιτούμε σεβασμό στις επιθυμίες και το συμφέρον των πολλών και συνήθως αδυνατών.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  8. @ Dyer

    Δεν προβληματίζομαι γιατί εμφανίζεται σήμερα το γιαούρτωμα. Είπα την άποψη μού στο προηγούμενο post.

    Το σήμερα δεν έχει καμία απολύτως διαφορά με το χθες, με το πριν 5 χρόνια και με το πριν 20 χρόνια. Το ίδιο σαθρό σύστημα, οι ίδιοι σαθροί άνθρωποι. Η διαφορά είναι ότι κόπηκε η μάσα. Αυτό είναι όλο.

    Κατά τ'αλλα ακόμα εκπλήσομαι όταν ακούω κόσμο να μιλάει για νεοφιλελευθερισμό στην Ελλάδα όταν αποδεδειγμένα στην Ελλάδα ισχύει ο υπερ-Κρατισμός εδώ και τρεις δεκαετίες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  9. Θα συμφωνήσω ότι τώρα που δεν μπορούν να μοιράζουν, λίγα από τα δανεικά, έπεσαν οι μάσκες της «δημοκρατίας» μας.
    Όμως ο νεοφιλελευθερισμός δεν υπάρχει μόνο στο κρατικό μηχανισμό.
    Η ελεύθερη αυτορυθμιζόμενη αγορά, αλλά και η αυταρχική συμπεριφορά των συντεχνιών (ανάλογα με την δύναμη που διαθέτουν επιβάλουν τα συμφέροντά τους), όπως επίσης και η ανταγωνισμός χωρίς κανόνες μεταξύ των πολιτών, μαρτυρούν ένα νεοφιλελευθερισμό στη πράξη.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  10. "Προσφυγή στα δικαστήρια. Πράγμα που έχουν κάνει ήδη και στα οποία έχουν δικαιωθεί δύο φορές."

    Δεν νομίζω πως έχει υπάρξει καμία τέτοια δικαίωση. Το Ειρηνοδικείο δεν την αρμοδιότητα που υπονοείς στο μήνυμα σου. Αποτελεί το κατώτερο πολιτικό δικαστήριο ασχολείται με λιγότερα σημαντικά θέματα - διαφορές που αφορούν ζημίες σε δέντρα, κλήματα, καρπούς, σπαρτά κτλ. (δες σχετικά εδώ http://el.wikipedia.org/wiki/Ειρηνοδικείο) Το Ειρηνοδικείο αποφάσισε απλά τη προσωρινή αναστολή των εργασιών. Από ότι γνωρίζω οι ενδιαφερόμενοι έχουν χάσει τις δίκες στο Συμβούλιο της Επικρατειας για την χωροθέτηση. Δες παρακάτω

    http://www.skai.gr/news/environment/article/160159/nai-ste-ston-huta-stin-keratea/

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...