Μικρές ολιγαρχίες

«Oι ρίζες του προβλήματος, κατά τη γνώμη μου, είναι ότι πήγαμε να φτιάξουμε ένα νεωτερικό κράτος κρατώντας τον παλιό μας εαυτό. Ο οποίος συνίσταται στο γεγονός ότι οι νόμοι που διέπουν τις σχέσεις της οικογένειας, του σιναφιού, της συντεχνίας, της τοπικότητας κ.λπ. υπερισχύουν των νόμων του κράτους. Αυτός είναι ο πρώτος κανόνας για τη διαφθορά»

- Στέλιος Ράμφος

Το πρόβλημα της σημερινής ελληνικής δημοκρατίας δεν είναι η θεσμική δομή της. Με εξαίρεση ορισμένα αστεία και πεπαλαιωμένα άρθρα του Συντάγματος, η καθεαυτό δομή του πολιτεύματός μας δεν έχει να ζηλέψει σε πολλά από πιο ανεπτυγμένα και εμπράκτως πιο δημοκρατικά κράτη.

Το πρόβλημα είναι ότι παρόλο που το ελληνικό Κράτος διέπεται από δημοκρατικούς θεσμούς, αυτοί γίνονται βορά σε πολλές μικρές και διάσπαρτες ολιγαρχίες. Έτσι έχουμε πολλές διάσπαρτες παρασιτικές ομάδες του Δημοσίου Τομέα που ελέγχονται από αντίστοιχα συνδικαλιστικά όργανα, μικρές μαφίες που ελέγχουν τον αθλητισμό και κυρίως το ελληνικό πρωτάθλημα, μικρές τοπικές πολιτικές ομάδες που κάνουν συνεχές και αψυχολόγητο αντάρτικό σε δημοκρατικά εκλεγμένες τοπικές αρχές, ανεξέλεγκτα καρτέλ στον επιχειρηματικό κόσμο, ΜΜΕ με συγκεκριμένη πολιτική προπαγάνδας που ελέγχονται από μία χούφτα ανθρώπων, μίζερους φωνακλάδες που αποτελούν ένα απειροελάχιστο ποσοστό της κοινωνίας αλλά φωνάζουν τόσο δυνατά για διάφορα θέματα που επικαλύπτουν οποιαδήποτε άλλη φωνή, ακροδεξιούς στους μηχανισμούς δημόσιας τάξης, παπάδες με πολύ σημαντικές επιρροές σε πολιτικά πρόσωπα, κ.ο.κ. Πολλά μικρά «γαλατικά χωριά» που στην ουσία δεν δουλεύουν για την βελτίωση ολόκληρης της κοινωνίας αλλά για τα δικά τους ατομικά συμφέροντα.

Παρένθεση: Είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε τις ολιγαρχίες από τις μειονότητες ή τις κοινωνικές ομάδες που διεκδικούν δικαιοσύνη. Οι πρώτες συνήθως έχουν μία κάποιου είδους εξουσία που μπορούν και την επιβάλλουν, ενώ οι δεύτερες αποτελούν απλά μειονότητες στο ευρύτερο σύνολο που ακολουθούν σιωπηρά τις οποιεσδήποτε αποφάσεις της πλειοψηφίας. Οι πρώτες πρέπει να αποδυναμώνονται, ενώ οι δεύτερες να ενδυναμώνονται. Κλείνει η παρένθεση.

Η διαφορετικότητα και η πολυφωνία, σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν απειλή για τη Δημοκρατία. Ίσα ίσα που την ενισχύουν. Οι ανεξέλεγκτες ολιγαρχίες όμως που δεν δίνουν λογαριασμό σε κανένα και δρουν υπό την ανοχή της υπόλοιπης κοινωνίας, απειλούν ευθέως την ομαλή και απερίσκεπτη λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος στο σύνολό του.

Δεν χρειάζεται μαζικότητα ή πολύ κόσμο για να αποβεί καταστροφική μία ολιγαρχία. Σε έναν κεντρικό δρόμο όπου κινούνται εκατοντάδες αυτοκίνητα την ώρα, αρκούν ένα-δυο διπλοπαρκαρίσματα για να δημιουργήσουν μποτιλιάρισμα. Κάπως έτσι και ορισμένες ολιγαρχίες ή μικροσυμφέροντα μπορούν να επηρεάσουν σε δεκαπλάσιο βαθμό και την εύρυθμη λειτουργία της υπόλοιπης κοινωνίας χωρίς πολλά πολλά. Και αν η απουσία του Κράτους στην επιβολή του νόμου δυσχεραίνει την κατάσταση, η ανοχή της υπόλοιπης κοινωνίας την αποτελειώνει.

Γι’ αυτό και η συλλογική συνείδηση είναι κάτι παραπάνω από ένα θεωρητικό ευχολόγιο, διότι εκτός από την συνεισφορά του ατόμου στην υπόλοιπη κοινωνία, λειτουργεί και ως ανασταλτικός παράγοντας στη δράση των μικρών ολιγαρχιών. Φέρνοντας κατά νου ένα πολύ πρόσφατο παράδειγμα, τα επεισόδια στον τελικό ΑΕΚ – Ατρόμητου δεν αφορούν μόνο τους διαπλεκόμενους επιχειρηματίες στα VIP lounges, τα Ουρούκ Χάι στις κερκίδες και την αστυνομία σε ρόλο θεατή. Αφορούν και όλους εμάς τους υπόλοιπους που χρηματοδοτούμε αυτό το «αθλητικό» ατόπημα χωρίς να έχουμε την ικανότητα να απαιτούμε την διακοπή κάθε δημόσιας (δηλαδή δικής μας) χρηματοδότησης προς τη συγκεκριμένη μαφιόζικη ολιγαρχία.

Γι’ αυτό και η εξυγίανση της ελληνικής κοινωνίας έχει πολύ δρόμο μπροστά της, που δεν είναι στρωμένος με απλές λύσεις του στυλ «χρειάζονται χαρισματικοί ηγέτες». Χρειάζεται επίμονη και συνεχή μάχη με τις μικρές ολιγαρχίες τόσο από την πλευρά του Κράτους, όσο και από την υπόλοιπη κοινωνία, σχεδόν σε κάθε κλάδο και δραστηριότητα.

Intermission #45 (Stukas edition)

Το ελληνάκι με ιδιαίτερη περηφάνεια παρουσιάζει το πρώτο του βίντεο, με μία industrial noise σύνθεση...

Το τροπάριο της ευθυνολογίας

Αν υπάρχει κάτι σίγουρο για τον ένα χρόνο που πέρασε από τότε που η Ελλάδα μπήκε επισήμως στον μηχανισμό στήριξης, είναι η συνεχιζόμενη ανταλλαγή ευθυνών. Η «ευθυνολογία» δεν είναι κακό πράγμα αρκεί να παράγει αποτελέσματα. Αν δηλαδή οι πολίτες ξεκινάνε επιρρίπτοντας ευθύνες στον πολιτικό κόσμο, και ο πολιτικός κόσμος ξεκινάει επιρρίπτοντας ευθύνες στους πολίτες, η θετική εξέλιξη θα ήταν να γίνει σταδιακά ένα ξεσκαρτάρισμα ώστε τελικά οι ευθύνες να επιρριφθούν σε συγκεκριμένους πολίτες και πολιτικούς. Αν οι ευθύνες συνεχίζουν να επιρρίπτονται ανάμεσα στα ίδια συμπαγή στρατόπεδα, δεν έχουν ούτε νόημα ούτε παράγουν κάποιο χρήσιμο αποτέλεσμα.

Ενδεχομένως, αν η κοινωνική και πολιτική δομή της Ελλάδας είχε σαφές οργανόγραμμα με σαφείς διαδικασίες και κάποιο υποτυπώδες σύστημα ποιότητας σε κάθε στάδιο διαδικασιών, να ήταν σχετικά εύκολο να εντοπιστούν οι ευθύνες για συγκεκριμένα θέματα. Κάτι τέτοιο όμως δεν υπάρχει και τα όρια όπου τελειώνει ο διεφθαρμένος και σκουριασμένος μηχανισμός του Κράτους και ξεκινάει ο «απλός παθητικός λαός» είναι πολύ ασαφή.

Μερικά παραδείγματα: Ένας μεροκαματιάρης υπάλληλος Β’ βαθμού της πολεοδομίας που περιστασιακά λαδώνεται για να εγκρίνει αυθαίρετο κτίσμα σε ποιο «στρατόπεδο» ανήκει; Ένας δήμαρχος με σχέδια, όραμα και όρεξη για δουλειά που έχει ολόκληρο το δημοτικό συμβούλιο εναντίον του; Ένας αντίστοιχος Πρωθυπουργός; Ένας επιχειρηματίας που παράγει μεν κοινωνικό έργο και προσφέρει συνεχώς αυξανόμενες θέσεις εργασίας, αλλά φοροδιαφεύγει; Και αν θέλουμε να το διαχύσουμε ακόμα πιο μέσα στην καθημερινότητά μας, ο οδηγός που κινείται ή παρκάρει (πάντα για 2 λεπτά μόνο) στην λεωφορειολωρίδα και αθροιστικά κοστίζει μερικές εκατοντάδες χαμένες εργατοώρες και καύσιμα; Αυτός που πετάει ανακύκλωση μαζί με σκουπίδια και στην ουσία δημιουργεί έλλειμμα στη διαχείριση απορριμμάτων; Αυτός που βάζει βύσμα για μία θέση εργασίας, εις βάρος κάποιου πιθανώς πολύ πιο κατάλληλου και παραγωγικού; Αυτός που σχολάει πάντα μισή ώρα νωρίτερα, χρεώνοντας στο τέλος του χρόνου αρκετές δεκάδες χαμένες εργατοώρες; Οι 6 στους 10 που φοροδιαφεύγουν, δεδομένου ότι ανήκουν σε ολόκληρο το ταξικό φάσμα;

Άλλο ρεαλιστικό παράδειγμα στο οποίο διαφαίνεται η ασάφεια στην απόδοση ευθυνών:

1. Πρωθυπουργός προς Υπουργό Υγείας: «Απαγορεύεται το κάπνισμα σε όλους τους κλειστούς δημόσιους χώρους».
2. Υπουργός Υγείας προς Δημοτικές Αρχές: «Δυστυχώς αναγκαζόμαστε να απαγορεύσουμε το κάπνισμα με πολιτική μηδενικής ανοχής».
3. Δημοτική Αρχή προς Δημοτική Αστυνομία: «Εφαρμόζουμε τον αντικαπνιστικό νόμο αλλά με ρέγουλα για να μην έχουμε και όλους τους καταστηματάρχες εναντίον μας».
4. Προϊστάμενος Δημοτικής Αστυνομίας προς Υπαλλήλους: «Δεν μπορούμε να δείχνουμε μηδενική ανοχή. Έχουμε και κοινωνικό πρόσωπο». (Απόσπασμα από πραγματική συνέντευξη).
5. Υπάλληλος Δημοτικής Αστυνομίας προς καταστηματάρχη: «ΟΚ τώρα σου κάνω μία σύσταση, αλλά προσπάθησε κι εσύ να μην το κάνεις ντουμάνι».
6. Καταστηματάρχης προς θαμώνα: «Κάπνισε και αν έρθει η αστυνομία κάτι θα βρούμε να πούμε».
7. Θαμώνας: «Συνεχίζω και καπνίζω όπου θέλω».

Το πρόβλημα, λοιπόν, της ελληνικής κοινωνίας είναι καθαρά θεσμικό και όχι ταξικό. Ο φοροφυγάς φοροδιαφεύγει είτε είναι φτωχός, είτε πλούσιος. Η διαφορά είναι ότι στην πρώτη περίπτωση θα κλέψει 50 ευρώ από την εφορία, ενώ στη δεύτερη, 50.000. Αυτό όμως δεν σημαίνει κάτι, αφού αν αύριο-μεθαύριο ο φτωχός γίνει πλούσιος και αυτός πάλι 50.000 θα κλέβει. Τα 50.000 είναι το σύμπτωμα και η φοροδιαφυγή η αιτία. Κάθε νοήμων άνθρωπος γνωρίζει πως αντιμετωπίζοντας την αιτία, απαλείφεις και όλα τα συμπτώματα.

Το θεσμικό αυτό πρόβλημα, έχει να κάνει με το πόσο εύκολα η ανομία και η κοινωνική ανευθυνότητα διαχέονται σε όλα τα κοινωνικά στρώματα, χωρίς να υπάρχει δυνατότητα ελέγχου και επιβολής σχετικών κυρώσεων, αλλά και με το πώς αντιλαμβάνονται την κοινωνική ευθύνη πολλοί άνθρωποι που εμπλέκονται στις συγκεκριμένες διαδικασίες. Άρα είναι και ελαφρώς άτοπο να υποπίπτουμε σε φαυλοκυκλικές επιχειρηματολογίες του στυλ «ο καπετάνιος ελέγχει το καράβι ή το πλήρωμα;», δεδομένου ότι η κοινωνία είναι μια συλλογική οντότητα και όχι μία σαφής πυραμίδα αξιωμάτων και μονόδρομων διαδικασιών.

Αν κάποια στιγμή αποφασίσουμε πως θέλουμε πραγματικά να αντιμετωπίσουμε τα θεσμικά αυτά προβλήματα, η «ευθυνολογία» θα πρέπει να γίνει παραγωγική, ξεκινώντας από την παραδοχή ότι υπάρχει πρόβλημα χωρίς πολιτική ή ταξική ταυτότητα. Και αφού αναγνωρίσουμε το πρόβλημα, τότε βλέπουμε και με ποια δειλά βήματα μπορούμε να ξεκινήσουμε την επίλυσή του. Διότι το μόνο σίγουρο είναι ότι προβλήματα που έχουν «ποτίσει» μία σειρά ελληνικών γενεών, δε απαλείφονται με απλές πολιτικές αποφάσεις ή ιδεολογίες αλλά με πιο συλλογικές προσπάθειες και συνειδητοποιήσεις.

Οδηγώντας...

Μερικές σκέψεις με τις οποίες σκότωσα την ώρα μου σε πρόσφατη εξόρμηση…

• Το αυτοκίνητο στην Ελλάδα δεν είναι απλά ένα μέσο μεταφοράς. Η χρήση του ως κοινωνικό στάτους, ο τρόπος που κινείται στον δρόμο μόνο του αδιαφορώντας για την υπόλοιπη κίνηση, η ευκολία με την οποία γίνονται διαφόρων ειδών παραβάσεις, η έλλειψη σεβασμού τόσο στον ΚΟΚ όσο και στους υπόλοιπους οδηγούς, η αδιαφορία σε θέματα ασφαλείας, η συνεχής επιθετική συμπεριφορά του οδηγού ή η συνεχής επιφυλακτικότητα, σίγουρα καθιστούν το αυτοκίνητο το ύψιστο σύμβολο του νεοελληνικού πολιτισμού.

• Ακόμα δεν μπορώ να συνηθίσω τη μαθηματική ακρίβεια με την οποία είναι οριοθετημένες κάποιες κατηγορίες αυτοκινήτων στους ελληνικούς αυτοκινητόδρομους, ιδίως κατά την περίοδο εξόδων από τα αστικά κέντρα. Οι κάγκουρες στο golf, το αμίλητο και σοβαροφανές ζευγάρι που κοιτάζει μόνο μπροστά και ευθεία, υποδηλώνοντας πόσο έχει βαρεθεί τη ζωή του στο SUV, η «λαϊκή οικογένεια» με τον πατέρα στη θέση του οδηγού, την πεθερά στη θέση του συνοδηγού με το χέρι στο χερούλι πάνω από την πόρτα, τη γυναίκα και το παιδί στο πίσω κάθισμα, τα σακάκια και οι τουαλέτες να κρέμονται από τα χερούλια και το πίσω τζάμι τιγκαρισμένο με ένα σωρό δώρα και βαλίτσες (για το τριήμερο μόνο) στο Nissan.

• Έχουμε υποτιμήσει πολύ το αναβοσβήσιμο των φώτων, δεδομένου ότι είναι η υπέρτατη νεοελληνική πράξη. Τα φώτα αναβοσβήνουν από πίσω μας για να μας πούνε «κάνε στη μπάντα, περνάω», είτε από μπροστά μας για να μας προειδοποιήσουν για το επικείμενο μπλόκο της τροχαίας. Νομίζω πως θα ήταν πιο ειλικρινές και τίμιο αν με τον διακόπτη που αναβοσβήνουμε τα φώτα ενεργοποιούσαμε και δυο-τρία κλαρίνα, τίποτα μπουζούκια και μια ντουζίνα ελληνικές σημαίες που θα βγαίνουν από την οροφή και θα ανεμίζουν ολόγυρα από το αυτοκίνητο.

• Μετά από 20 σχεδόν χρόνια οδήγησης σε ολόκληρη την ελληνική επικράτεια έχω καταλήξει στην εξής αιρετική διαπίστωση: Οι ελληνικοί δρόμοι, παρά τα μαύρα χάλια τους, είναι οι λιγότερο υπαίτιοι για τη συντριπτική πλειοψηφία των οδικών ατυχημάτων.

• Στους ελληνικούς αυτοκινητόδρομους δεν υπάρχουν μηχανές άνω των 750cc. Υπάρχουν μόνο speeder bikes.

• Εννιά στους δέκα οδηγούς δεν έχουν διαβάσει ακόμα το «Λεξικό Αγνώστων Όρων του Ελληναρά Οδηγού».

• Μία άτυπη ανακωχή γίνεται όταν δημιουργείται μποτιλιάρισμα στα διόδια. Ξαφνικά μπορείς να δεις από κοντά τα πρόσωπα των οδηγών που μπορεί να έβρισες πριν λίγη ώρα. Στο Saxo που σου έκανε επικίνδυνη προσπέραση βρίσκεται ένας 50άρης που ακούει Rossini και γουστάρει. Στο Smart που είχε καταλάβει την αριστερή λωρίδα και πήγαινε με 40 χλμ/ώρα βρίσκεται μία όμορφη νεαρή κοπέλα που τρώει να νύχια της. Και ένα σωρό άλλος κόσμος με τον οποίον ταξίδευες σχεδόν μαζί τα τελευταία 100-200 χιλιόμετρα, ξαφνικά χάνει την υπόσταση του απρόσωπου αυτοκινήτου, και αποκτάει μία ανθρώπινη. Όλοι μαζί, αλληλέγγυοι στο μποτιλιάρισμα των διοδίων.

• Όσο για τα ΚΤΕΛ…

Intermission #44 (Pasah edition)

Το ελληνάκι, πιστό στις αρχές της ανεξιθρησκείας, και με σεβασμό στην επικρατούσα θρησκεία της Ελλάδας, εύχεται σε όλους του Χριστιανούς Ορθόδοξους καλό Pasah.

(kudos στο bromisteraki για το εύρημα)

ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ: "Μαζί τα φάγαμε"

Έμαθες τι βγήκε στη φόρα για τη ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ;

1) Ένα αναλυτικό πόρισμα του επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης που μπορείς να βρεις εδώ και το οποίο κρίνει παράνομες όλες τις επιχορηγήσεις που έχει λάβει η ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ το διάστημα 1999-2010. Έχει ενδιαφέρον ολόκληρη η ανάγνωσή του, αλλά αν θέλεις να μπεις στο ζουμί, πήγαινε κατευθείαν στις σελίδες 40-52 όπου μπορείς να δεις που ακριβώς πάνε τα δικά ΣΟΥ λεφτά.

2) Ένα δημοσίευμα του kozan.gr το οποίο σύντομα αναδημοσιεύτηκε και στο capital.gr εδώ, και στο οποίο αναφέρθηκε η Καθημερινή με άρθρο του Πάσχου Μανδραβέλη εδώ.

Η ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ ξέρεις πως αντέδρασε; Καταρχήν επιτέθηκε προσωπικά στον επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης, κάνοντας λόγο για ξένα συμφέροντα, προβοκάτσια, ανικανότητα, κλπ και φυσικά σε δεύτερο χρόνο απείλησε με κινητοποιήσεις κάνοντας την γνωστή της κατάληψη στους «διακόπτες».

Ο «αγανακτισμένος κόσμος», η αντιπολίτευση, η αριστερά, οι «Δεν πληρώνω», όλοι αυτοί που ζητάνε να πληρώσουν αυτοί που φάγαν τα λεφτά, και που ωρύονται για την απονομή δικαιοσύνης και τη σύσταση Επιτροπής Λογιστικού Ελέγχου, ξέρεις πως αντέδρασαν; Δια της σιωπής.

Ξέρεις γιατί όλοι αυτοί αντέδρασαν δια της σιωπής; Ίσως επειδή έχουν κολλήσει τόσο πολύ σε ένα δέντρο-στόχο, που αρνούνται συνεχώς να δουν το δάσος. Ίσως επειδή αρνούνται πεισματικά να δεχτούν τις φωνές που εδώ και ένα χρόνο επιμένουν να λένε πως οι υπεύθυνοι για την κρίση είναι διάχυτοι σε ένα πολύ μεγαλύτερο ποσοστό της κοινωνίας εκτός από τους 300 βουλευτές και μερικές δεκάδες πολιτικούς και επιχειρηματίες. Ίσως επειδή δεν μπορούν με τίποτα να χωνέψουν το γεγονός ότι ο ελληνικός «συνδικαλισμός» που κόπτεται τόσο πολύ για τα εργασιακά δικαιώματα, δεν διαφέρει σε τίποτα από τις τοπικές μαφίες που δρουν ανεξέλεγκτα, με εκβιασμούς, τραμπουκισμούς και χρησιμοποιώντας τα χρήματα όλου του κόσμου.

Ίσως επειδή στην τελική η ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ αντιπροσωπεύει την βαθιά κομματοκρατία μέσα στον συνδικαλισμό και την ευρύτερη πολιτικοποιημένη εργατική τάξη που έρχεται αντίθετη σε οποιαδήποτε θετική αλλαγή, αναμασώντας ιδεολογίες από τη δεκαετία του '80. Τότε που μεσουρανούσε το «Τσοβόλα δώστα όλα» και τα πλήθη ζητωκραύγαζαν κάτω από τα μπαλκόνια.

Έτσι δε θα δεις ούτε γιαουρτώματα στον κ. Φωτόπουλο, ούτε πορείες διαμαρτυρίας έξω από τη Στουρνάρη 73-75, ούτε κάποιο ανεξάρτητο «ντοκιμαντέρ» που διεισδύει στα άδυτα της ΓΕΝΟΠ-ΔΕΗ και ζητάει να γίνει έλεγχος στα οικονομικά της. Γιατί όταν ο κόσμος κατεβαίνει στους δρόμους για οποιουδήποτε είδους διαμαρτυρία, είναι και τα πορτοκαλί καπελάκια μαζί του. Φωνάζουν τα ίδια συνθήματα, ρίχνουν τις μούντζες προς το ίδιο κτίριο, τρώνε τα ίδια δακρυγόνα από τα ΜΑΤ, άρα είναι λίγο λεπτό το ζήτημα. Και στην τελική πού ακούστηκε εργαζόμενοι να επιπλήττουν άλλους εργαζόμενους; Θου Κύριε φυλακήν τω στόματί μου και θύραν περιοχής περί τα χείλη μου, μέρες που είναι!

Ονειρικά πλασμένη οικονομία

Σκέψου τί βολικό που θα ήταν αν ήμασταν όλοι χριστιανοί. Σύμφωνά με την αντίληψή μας, το σύμπαν και ζωή θα ήταν τόσο αρμονικά και όμορφα ρυθμισμένα που δεν θα χρειαζόταν να ερευνούμε και να σπαζοκεφαλιάζουμε για τα μυστήρια της φύσης. Για οποιαδήποτε απορία είχαμε, θα βρίσκαμε απάντηση στη Βίβλο και θα ξεμπερδεύαμε. Δεν θα χρειαζόμασταν άλλα βιβλία. Το μόνο κακό θα ήταν ο Σατανάς και οι πειρασμοί του. Αλλά με μία προσευχή θα τον εξαφανίζαμε από μπροστά μας, και θα ζούσαμε ευτυχισμένοι σύμφωνα με τις εντολές του εκάστοτε ιερέα, σε έναν ονειρικά πλασμένο κόσμο.

Σκέψου τί βολικό θα ήταν αν ήμασταν όλοι αριστεροί*. Σύμφωνα με την αντίληψή μας, η κοινωνία θα ήταν χωρισμένη σε 2-3 διακριτές τάξεις, όπου δεν θα χρειαζόταν να λαμβάνουμε εμείς αποφάσεις για τη ζωή μας και τις φιλοδοξίες μας. Για οποιαδήποτε απορία είχαμε, θα βρίσκαμε απάντηση στην ιδεολογία του «Κόμματος» και θα ξεμπερδεύαμε. Δεν θα χρειαζόμασταν περαιτέρω σκέψη. Το μόνο κακό θα ήταν η πλουτοκρατία και τα συμφέροντά της. Αλλά με μία εξέγερση θα την αφανίζαμε, και θα ζούσαμε ευτυχισμένοι σύμφωνα με τις εντολές του εκάστοτε Καθοδηγητή, σε μία ονειρικά πλασμένη κοινωνία.

Πάντα είναι βολικό να αναγνωρίζουμε μοτίβα ευταξίας τριγύρω μας. Αυτό δεν είναι κάτι καλό ή κακό. Είναι απλά μία τακτική της ανθρώπινης αντίληψης που βοηθά στην επιβίωσή μας, χωρίς ιδεολογική ή προσωπική χροιά. Παλιότερα που η επιστήμη δεν είχε αναπτυχθεί ακόμα, οι άνθρωποι κατέφευγαν στη μεταφυσική για να «προστατεύσουν» αυτή την τακτική. Έβλεπαν την αστραπή και την θεοποιούσαν ώστε να έχουν την ψευδαίσθηση ευταξίας όσον αφορά τα καιρικά φαινόμενα. Έτσι υπήρχε ο Δίας, όπως υπήρχε και ο Θωρ. Σε μία υποθετική συνύπαρξη αρχαίων Ελλήνων και Σκανδιναβών η αστραπή φυσικά δεν θα άλλαζε ως φυσικό φαινόμενο, αλλά σε κάθε εμφάνισή της οι Έλληνες θα επικαλούνταν τον Δία, και οι Σκανδιναβοί τον Θωρ. Αργότερα που η επιστήμη εξήγησε την αστραπή, η τακτική εστίασε στην επιστημονική γνώση. Έτσι σήμερα, τόσο οι Έλληνες όσο και οι Σκανδιναβοί, όποτε βλέπουν αστραπή επικαλούνται την «εκτόνωση της συσσώρευσης στατικού ηλεκτρισμού στην ατμόσφαιρα όταν αυτή υπερβαίνει την αντίσταση του αέρα στη δίοδο ενός ηλεκτρικού ρεύματος». Άσχετα από τις πολιτισμικές μας διαφορές, ζούμε αρμονικά υπό την «ευταξία» των εξισώσεων της Φυσικής που περιγράφουν την αστραπή.

Ακόμα όμως και οι εξισώσεις που περιγράφουν τη δημιουργία μιας αστραπής μέσα στο χωροχρόνο, στην πραγματικότητα δεν διέπονται από κάποια απόλυτη φυσική ευταξία. Τα συστήματα καιρού είναι χαοτικά συστήματα και οι Φυσικοί το γνωρίζουν αυτό εξ’ ορισμού. Γνωρίζουν ότι οι εν λόγω εξισώσεις είναι απλά μία καλή προσέγγιση, αναγνωρίζοντας όμως την άγνοιά τους στο συνολικό κομμάτι.

Οι κοινωνίες, και κατ’ επέκταση οι οικονομίες δεν έχουν την ευταξία των φυσικών επιστημών. Κάθε λεπτό ανά τον κόσμο, οι ανθρώπινες σχέσεις και συναλλαγές επηρεάζουν τα ήδη χαοτικά κοινωνικό-οικονομικά συστήματα, οδηγώντας σε συνεχώς μεταβαλλόμενα αποτελέσματα. Σίγουρα υπάρχουν κάποια πολύ γενικευμένα μοτίβα που περιγράφουν ορισμένες καταστάσεις, και τα οποία αποτελούν αντικείμενο μελέτης των κοινωνιολόγων και οικονομολόγων, αλλά η ευταξία των συγκεκριμένων μοτίβων δεν συγκρίνεται σε ακρίβεια με αυτή των φυσικών επιστημών. Γι’ αυτό άλλωστε υπάρχουν κοινωνικές και οικονομικές κρίσεις, δεδομένου ότι δεν μπορούμε να εφαρμόσουμε μοντέλα που διαμορφώνουν τις κοινωνίες και τις οικονομίες σύμφωνα με τις τρέχουσες ανάγκες μας.

Η αδυναμία αυτή που έχουμε, να μην είμαστε δηλαδή ικανοί να εντοπίσουμε την ευταξία στις κοινωνικο-οικονομικές διαδικασίες είναι φυσικό να επιφέρει μεγαλύτερη υποκειμενικότητα και οχύρωση πίσω από προσωπικές θεωρήσεις των πραγμάτων για τέτοια ζητήματα. Ο τάδε πλάθει έναν «Δία» και ο δείνα έναν «Θωρ» προκειμένου και οι δύο να εξηγήσουν τα ίδια κοινωνικό-οικονομικά φαινόμενα. Κανένας όμως από τους δύο «θεούς» δεν μπορεί να τα ερμηνεύσει επαρκώς, ενώ ταυτόχρονα ξεχνάμε την χαοτική φύση τους και εστιάζουμε ο καθένας στον «θεό» του.

Έτσι, για παράδειγμα, από τότε που η Ελλάδα μπήκε επισήμως στον μηχανισμό στήριξης, έχουν δημιουργηθεί συγκεκριμένα στρατόπεδα θεώρησης των πραγμάτων χωρίς διαθέσεις ευελιξίας. Κάποιοι αντιμετωπίζουν τον μηχανισμό στήριξης ως κάτι που επιβλήθηκε στη χώρα από συγκεκριμένα συμφέροντα, άλλοι ως ευκαιρία συμμαζέματος των δημοσιονομικών, άλλοι ως φυσικό επακόλουθο της μεταπολιτευτικής κρίσης, άλλοι ως αναπόφευκτο κακό, άλλοι ως ένα ευρωπαϊκό πείραμα κ.ο.κ. Σπανίως όμως ο «πιστός» του ενός στρατοπέδου θα μπει στον κόπο να «επισκεφτεί» τα αντίπαλα στρατόπεδα, ή ακόμα καλύτερα να μείνει έξω από το δικό του για να σχηματίσει μία σφαιρικότερη ιδέα της ελληνικής κοινωνικο-οικονομικής πραγματικότητας. Ακόμα πιο σπάνια θα αναθεωρήσει τις αντιλήψεις του για την κοινωνία, δεδομένου ότι οι σχέσεις του με την κοινωνία συνάπτονται μετά από βιωματικές εμπειρίες.

Η «σκληρή» πραγματικότητα του κοινωνικό-οικονομικού χάους (με την μαθηματική του έννοια), προτάσσει να κάνουμε μία υπέρβαση στους «θεούς» μας. Να προσπαθούμε να ενημερωνόμαστε σφαιρικά για τα διάφορα τεκταινόμενα, να ερευνούμε και συνεχώς να προσαρμόζουμε την αντίληψή μας σε πιο ακριβή μοντέλα, προκειμένου να μην μένουμε έγκλειστοι σε ιδεολογικά «στρατόπεδα». Μόνο η συνειδητοποίηση ότι οι κοινωνίες και οι οικονομίες δεν είναι απλά γραμμικά συστήματα με προβλέψιμες συνέπειες, μπορεί να μας φέρει πιο κοντά στην πραγματικότητα. Στις φυσικές επιστήμες, η συνειδητή άγνοια για την μεγαλύτερη εικόνα είναι που ώθησε και συνεχίζει να ωθεί την εξέλιξη αυτών. Θεωρώ ότι μόνο με παρόμοιο τρόπο μπορούν να εξελιχθούν οι κοινωνίες και ακολούθως οι οικονομίες. Αναγνωρίζοντας δηλαδή ότι ο καθένας μας κοιτάζει το δέντρο και χάνει το δάσος. Όχι λόγω ανικανότητας ή συγκεκριμένης σκοπιμότητας (παρόλο που υπάρχουν και αρκετοί επιτήδειοι), αλλά επειδή αναζητούμε την ευταξία σε κάτι που στην πραγματικότητα είναι χαοτικό.

* Στην πραγματικότητα, τη σημερινή εποχή δεν υπάρχει συγκεκριμένος τύπος αριστερού. Στο κείμενο η αναφορά γίνεται στον διαχωρισμό των ανθρώπων σε κοινωνικές τάξεις ως ευρύτερη αντίληψη της αριστεράς.